Skip to main content

Full text of "Grondige beschryvinge van de edele ende ridderlijcke scherm- ofte wapen-konste : noyt diergelijcke in dese nederduytse tale in den druck uytgegaen, met veele schoone kopere figueren verciert"

See other formats


Ex Libris 
JOHN LANDWEHR 




HERCULES claret domitrice clava, 
iEGIDE & PALLAS pharetra minaci 
DELIA , & POLLUX valuta Lacertü, 
BRUCHIUS enfe. 



GRONDIGE BESCHRYVINGE 
Van de Edele ende Ridderlijcke 

SCHERM - ofte WAPEN-KONSTE. 

•Noyt diergelijcke in defe N ederduy tfe Tale in 

den Druck uytgegaen. 
<L>\4et veele fchoone I^opere Figueren verciert. 
Uytgegeven ende aen den Dagh gebracht door 

Joh annes Georgius Bruchius, Scherm -ofte 

Vecht-Meefter der wijc-vermaerde Academie tot Leyden. 



Gedruckt tot Amfterdam. 
voor Danielvan denV'alen, Boeckverkoper op de Nieuwen-dijk, 1 67c ,, 



Aen de Wei-Edele , Achtbare , feer Foorfieaige H E E R E N 
MYN HEER.EN 

DE CURATEUREN 

Van de Hoogh-beroemde ende Wijt-vermaerde Univerfïteyt 

binnen Leyden. 

d'Heer FREDERICUS van DORP, Heere van Maafdam , Litvan 
de Ridderfchap van Hollant, Dijck-graafFvan Rhijnlandc^ eertijts 
Ambafladeur by de Doorluchtigfte ende Grootmachtigfte Koningen 
van Poolen en Sweden , &c. 

d'Heer JOHANNES van THILT, J. C Burgermeefter der Stade 
Haerlem , Heemraat van Rhijnlant, &c. 

d'Heer CORNELIS de WIT, Ruwaard van Putten, Bailjuw van 
Beyerlandt , Burgermeefter van Dordrecht, Gecommitteerde Raat 
van Hollant, &c. 

* 2 Gelifck 



Gelyck mede aen de Heer en Burgermeefters der Stade Leyden, 

d'Heer en M r . JOHAN MEERMAN, J.C. eertijts Ambaffadeur by den 
Doorluchtigften en Grootinachtigtten Koninck van Engelant , Schotlant* 
ende Yerlant , &c. 

d'Heer en M'. PAULUS van SWANENBURGH, J.C. 

d'Heer JACOB MAAS. 

d'Heer DANIËL van ALPHEN. 

Benevens den Achtbaren JVijfen Heer, 

d'Heer en M r . PIETER BURGERSDYCK, J. C. Penfio'naris der Stadt 
. Leyden , ende Secretaris der boven-gemelte Academie. 

YN HEEREN; 

lek Twijffel niet, of het fal u H. E. feer wonder ende 
vreemt voor- komen, dat fulck een Man alsick, die niet an- 
ders gewoon ben als de Wapenen , ende 'tgene daer mede 
over-een komt,te handelen, my lbo verre hebbe laten vervoeren, dat ick 
mijn Penne hebbe durven op het Papier fetten , om de Werelt met een 

Boeck 




OPDRACHT. 



Boeckteverrijcken. Maerfoou H. E. deftoflFe, die daer in verhandelt 
wort , aenfiet, houdeick my verfeeckert dat die verwondering , indien 
niet in't geheel,ten minllen eenighfins verftuyven fal. Ende feecker,ick 
foude die Werck niet wel hebben durven ondernemen , fooicknietde 
Voetftappen van deftige Mannen voor my hadde.Gelijck onder anderen 
den Hoogh-beroemden Sahatom Fabrt y die in de Italiaenfe Tale hier van 
gefchreven heeft,als mededenHoog-geachten Gerardus Thibault 3 dcxvtlc- 
ke al voor 43. jaren yets ontrent defe faeck in de Francoyfche Tale heeft 
aen den dagh gebracht > hoewel dat Werck in fijn fel ven Loff-waerdig 
is : foo is nochtans die manier van Circkel-vechten,die hy daer in wij c- 
loopigh befchrijft, in defe Dagen buyten gebruyek geraeckt, foo van 
wegen de moeyelijckheyt die daer aen vaftis , als oock om dat nu nie- 
mant foo veel tijdes (als wel voor defe de Oude Lief-hebbers gedacn 
hebben) daer aen te koft leggen wil, 'twelck te beklagen is : 'ris nu foo 
verre met defe Konfte gekomen, datmen geen onderlcheyt maeckt tuf- 
fchen goede ofte quade onderrechtinge , die aen de Jonge Manfchap 

* 3 gedaen 



OPDRACHT. 



gedaen wort , die , om datfe daer in noch onervaren zijn , fich feer licht 
laten innemen van fulcke,dien defe Konft meer in de monde geflagen is, 
als wel door ervarentheyt verkregen hebben, het welcke heden ten 
Dage , niet dan al te gemeen is. 

Daer zijn nu bykans 17. Jaren door-geloopen , dat ick defe Landen 
met mijne Konfte hebbeby ge woont, want daer ick van het Jaer 16^. 
Heydeibergh bedient hadde, wierdt ick in't Jaer 16$ f. van daer na 
Uytrecht geroepen: alwaer ick met alle lof (volgens mijn Atteftatie) 
mijn Konft tot het Jaer 1660. geoeffent hebbej op welcke cijdt ick, 
op het aenhouden van veele Liefhebbers , Uytrecht verlaten hebbende, 
op defe wijt-beroemde Academie ben gekomen. Maer dewijl ick 
mijn oogh-wit tot noch toe niet hebbe konnen bereyeken , hebbeick 
ditWerck in het licht gebracht, ommy daer door inu H.E.geheuge- 
niflète brengen ; endeoock met een, op dat defe mijne Waj>en-oeffinmge y 
op het fterek aenhouden,ende verfoeck van eenige edelmoedige Zielen, 
befchreven , tot dienftvan veele ftrecken mochc : door welcke ickmy 

oock 



OPDRACHT. 



oockhebbe laten bewegen, om alles metgeen kleyne koften, nahetle- 
ven te laten af-teyckenen , ende in het koper te doen brengen , tot meer 
gemack ende proffijt van de Leerlingen. 

Dewijl ick dan defe mijnen arbeyt , moeyte ende koften tot het alge- 
meene-beft van de Nederduytfche Natie, op my genomen heb, foo 
konde ick niemant beter uyc kiefen om dit Werck op te offeren , als u 
H. E. als wel verfeeckert zi j nde , dat ghy als machtige Befcherm-Heeren 
my voor den Zoïlus genoeghfaem fult konnen beichermen. Soo ver- 
foeck ick daninalleootmoedigheyt, datu H. E. dit weynigh , eenvou- 
digh, doch grondigh Werck, gelieft aen te nemen, ende my in u H. E. 
goedertierentheyt in te laten. 

Hier mede beveel ick u H.E. in de bewaringe des Aller-machtighfte 
Befcherm-Heers , ende my in u H. E. goede gunfte ende genade. Ge- 
geven in Leyden den 2. Juli] 1671. 

U H.E. Heer en Heer en onderdani^hften ende ootmoedighfle <D ienaer 
JOHANNES G^EORGIUS BRUCHIUS, 

Scherm- ofte Vecbt-Meefter in Leyden. 

AEN 



AEN DEN LESER 



Oet-gunftige Lefet : *Denckt niet 3 dat ick oyt foude voor-genomen 
hebben dit Boeck aende weretdt mede te deelen^ dewijl' er al e enige 
zijn 3 die voor my van defe materie , foo wel in 't Hooghduytfch > Ita- 
ltaens> als in't Franfch fier konftelijck endewijt-loopigh gefhreven 
hebben - 3 indien ick met \by een algemeen gebreck van die nood ge ende 
vermaerde Schriften > die nu naeuwlijcks meer te vinden zijn) van een groot getal 
Liefhebbers ende verfcheyde Staets-luyden van dit Landt , door haer geduyrigh 
aenh ouden , gedwongen ende gepranght was geweefi , om dit werek oock m y t Neer- 
lantfeh uyt te geven. *D er halven hebbe ick > om defe hare begeerte te voldoen > die 
Ridderlij cke ende over deftige Konfl van 't Schermen in defe weynige Bladeren , na 
mijn uyt erfte vermogen ) fier beknopt ende zonnen-klaer voor-ge 'fielt : foo dat het 
niemant fwaer fal vallen-, indien hy anders maer met rechte luft tot defe nobele 
Konft bevangen is , defelvemet weynigh maeyte uyt defeTapieren te rapen > ende 
tot grondige kennis daer van in te dringen-, ja defilve meefterlijck in'twerck te 
fiellen. lek acht het fchier onnoodigh veelte feggen* om defe Konft yemant aente 
prijfen : want daer is niemant onder hooge ofte lage Staets-mannen , diedefelve 
niet voor het aller -noot faeckli) rkfte achten > dat men indewerelt bejïtten kan: om 
dat men dickmael daer door alleen fijn leven, wanneer het fomtijts in het aller - 
uyterjte gevaer ü> komt te bevrijden ende te behouden. Waer uyt men licht kan af 
nemen 3 dat defe voortreffelijcke Konfl elck een foo lief behoor dt te zijn als fijn eyge 

leven\ 




A E N DEN L E S E R. 



levert \dewijl niemant verfeeckert is , dat hy noyt in diergelifcke gevaer fat gebracht 
worden. 'Doch infonderheyt ijje meer als nootfaeckelijck voor fulcke > die ge fint zj/n 
haer leven te ver [liften ende te bejiedm, om haer Vader landt tegen' t gtweldt van 
den Vyantte beft hut ten, ende het Jelve,foo veel in haer is , te befihermen: het 
welck de dagelijckfe erva r entheyt genoeghfaem uytwijff. Want defe Kon ff is f , 
die ons leert , hoe wy de groot fie perijckden ontgaen , ende onf* leven befihermen 
konnen-y d:eonsthoont , hoe dat wy ons fielven voegen ende fchicken moeten , om in 
het aenfieüen van eenBattailje onfeVyandm eentgh voordeel af te fun, ende alle 
gevaer voor ie komen j ja, hoe dat wy onfi Lichaeminpojiuyr fitten, hoe wy alle 
onfe Leden bewegen , ende onfe Voeten verfeeckeren fullen , gelifck wy fulcks m dit 
Boeck overvloedigh f allen aenwijfen. Gelijck het voor een St ter-man hooghnood gh 
is, dat hy fijn Zee-kaert ende Compost e hulp roept , op dat fijn Schip , 7 welck «p 
de holle Baren van de woefte Zee drijft , niet aen verhoolene Klippen en /looi e , of/ e 
op verborgene Sandt-bancken hme va ff teraecken, maer veel eer in een gewen fle 
Haven mach inkomen ; even alfoo noodt faeckeltjck is defe Kon ff voor een r echt fi ha- 
pen Seldaet , om daer door veeier ley per yc kelen te ontgaen, ende een gewen ff eynde 
te ve ■krijgen : dewijl dat die ons aüeen leerdt , hoe dat de eehe beweegingh van het 
Lichaem op de andere volgen moet , om het gevaer te mijden , ende de ove^wtnningh 
te bekomen. "Defe fneUe ende voor deeli ge beweegingh des Ltchaems ende des Ra- 
pi er s zijn de fleutels van defe Scherm-konff , waerdoor men fijn Lichaem gelijck als 



AEN DEN LESER. 



opent ende weder toe-Jluyt -,ja '$ is ons even gelijck als een fterck ende v aft Bol- 
wenk , waer door onf 9 Lichaem bewaerdt blijft , ende onfe Tegen-party in zijn 
voornemen belet wordt. 

OndertuJJchenniemant kome tot fulcke gedachten > alsof ick ditWerck ffamen 
gebracht hadde , om een ander te leer en > hoe dat hy zijn Naeflen , wanneer 9 t hem 
waer luH , befchadigen fal-, dat ü in 't minfie mijn cogh-rnerck wet : maer dit foeck 
ick alleen , dat een eerlijck Man weten mach 5 hoe hy fijn eygen lijf \ wanneer hy van 
een ander befprongen 5 ende daer toe genoot faeckt wordt , falkonnen befchermen^ oock 
tot nadeel van fijn Vyandt : 'twelck beyde de goddelijcke ende de menfchelijcke Wet- 
ten hebben vrygekeurt* 

Soo ick dangewaer worde-> dat defe Eerftelingen de Liefhebbers aengenaem zijn> 
foo fal ick niet ruften , voor dat mijne vorder e beloften aen haer betaelt fullen zijn, 
Infonderheyt , fal ickgeen koften [f>aren<> om de overige koopereT laten <> daer iri ick 
alles duydelijckfalaenwijfeny tot volkomenheyt van het Wërck-, 7ia behoor en daer 
toe te laten maecken. 

Vaert wel. 

JOHANNES GEORGIUS BRUCHIUS, 
Scherm-Meeftervan de wijt-vemaerde Academie tot Leydert. 

Wat 



VV at Schermen ofte Vechten , ende hoe mecnigerley 

het Jelve ^y. 

ET woordc Schermen ofce Vechten heeft verfcheyde beduydin^ 
gen : want het wordt genomen voor bcfchermen ; dat is , fijn (elven 
bewaren tegen het geweldt van een ander, die hem befchadigen wil. 
Soo dat het in defe fin genomen 5 fchijnt af te komen van het woord 
Scherm ofte Rondafchj't welck men in de oude Tijden gebruyckte, 
om het geweldt van fijn Vyandt daer mede af te keeten, ende fijn eygen Lijf te 
bewaren. Vechten wordt oock fomtijds gebruyckt voor een bejegeningh vari 
twee Partyen , ofte oock voor een geheele Slagh-ordre , die met kracht van wa- 
penen regen malkanderen aengaen, het zy dat het gefchiedt te Paerdt ofte te 
Voet te Water ofce te Landt-, met gelijck of ongelijck Geweer. Somtijdts be- 
duyt dit woort oock een Duel van twee Perfoonen , die met het een ofte 'tan- 
der Geweer tegen malkanderen aen trecken. 

Watmy belanght, ick verfta door Vechten ofce Schermen een Strijdt van 
twee Tegen-partijen met gelijcke Wapenen , doch niet met Piftoolen of Roers^ 
mner alleen met Zijdt-geweer ende dat te Voet : waer in de Konft van de Man 
fnaeft Godt) door de fnelle beweegingh van de Vuy(l, ende de rappigheyt 
van het Lichaem het voornaemfte is. Ende dat is eygentlijck de Vecht- ofte 
Scherm- konft. 

Soo dat Schermen ofte Vechten niet anders is dan een Konft, waer door hy, 

* * 2 die 




Wdt Schermen ofte Vechten zy. 



die daer in Meeftcris, fijn Tegen-party alleen met fijn Zij t-ge weer foovan fijn 
Lijf kan af houden, dat hyaenalle fijne Leden onbefchadight blijft: jadaer- 
en-tegen fijn Weder-party (Toohy maer anders wil} lèlf befchadigen kan. 

Soodatmen hieruyt lichtelijck vatten kan, tot wat eyndemen defeKonft 
behoordt te onderwijlen , te leeren ende te gebruyeken. 

Namentlijck, op dathy, die defeKonït recht ende wel geleerdt heeft , fich 
wete voor fijn Vyandt te befchermen* ende hem , foo het noodigh is , te be- 
fchadigen, ja te overwinnen. Waer toe oock alleen dit Boeck vanmy ("met 
freckere Regulon ende vafte Gronden} befchreven is : doch niet volgens de 
oude , maer nadehedendaeghfe manier. 

In het Eerfte Boeck, fal gefproocken worden van het Rapier alleen, (ge- 
lijck de Italianen fcggen} Tede firmo: dat is , hoe men in het Stooten den 
eenen Voet moet ftaen laten, ende met den anderen toe- treden, ende dan 
na het Stooten die wederom gefwindt te rugge fetten. Daer na oock, hoe 
dat men met de Lincker-voet fal avancéren , ofte pafleren. 

In het Tweede Boeck , fal gehandelt worden van het Rapier per Cami- 
nade , daer de Paflade het middel van Tede firmo , ofte de Lange-Stoot , ende de 
Caminade is. 

In het Derde Boeck, fal van het Rapier alleen gefproocken worden, hoe 
dat een Slinckfe tegen een Rechtfe gaen ende ageren fal. 

Het 



Wat Schermen ofte Vechten %y. 



Het Vierde Boeck fa] aenwijfen, hoe mqn een Rapier om te Houwen ge- 
bruycken (al. 

Het Vijfde Boeck fat van het Rapier, ende dePoignart handelen. 

Hier mede fal ick mijn Boeck door Godes zegen befluyten. De groote Godt 
geve geluck tot het begin ende het eynde : ja geve , dat alle de gene , die het 
fullen lefen ende verftaen, mogen gebruycken ter rechter tijdtende plaetfen, 
doch niet uyt dertele weefde ende lichtvaerdigheyt komen te misbruycken. 
Dit is mijn wenfch over alle, dit mijn eynde, dat ick daer mede beoogh> 
'twelck foo ick bereyck, fal ick mijn arbeydt wel Befteedtreeckenen. 



LOF- en EER-DICHT 

VOOR DEN 

A II T H E U R. 

EEn Ridderlijcke naam eyft Ridderlijcke wercken. 
"Die Ridder wefen wil<> die moet Jïg foo verftercken 
Door Wapens-oejfening , dat door verkregen kracht 
Een aangejaagde vrees feer vailiglijck veracht ; 

3 Op 



Op dat flaeuhertigheyt foo'n Ziel niet mag befwalcken-, 
Hoedamg oock belangt door UB van loofe Schalcken : 
Want dat men heeft ge leert en vree H men niet te doen. 
Die nimmer wort bevreefl blijft onvertfaegt en koen. 
CÏÏlijns oordeels , volgens reen - 9 ü't handlen vandenfDegen 
Hier toe de rechte weg want felfs de meefie zegen 
Of Ridder lijcke eer , van niemant wort verworven , 
Dan die Verwinnaar blijft , of Ridder lij ck is geflorven 
Ten dienfle van den Staat. Een y der Bruch dan prijÏÏ, 
Die ons feer bondig , kort, en klaar den weg aenwijff. 
Om met een vlugge Hant den Degen foo te voeren, 
Dat 's pyants trotfe moet hier voor den beek moet fnoeren, 
^Als't plicht of eer betreft. Vaart voort y het werek niet ftaackt * 
Op dat door u toe-doen, dees Ridder-kuntf volmaackt, 
Waar 't mooglijck^ mag worden. Verfeeckert ,dit die CMan 
Volkomen lof verdient, die doet het geen hy kan. 



C. M. M. P. 



IN EXIMIUM 



DE GLADIATORIA 

Opus D. BruchiIj peritijfimi in arte fud magiftrï. 



TRos Anchifiades ,'juvenis fettm, & acer 
JEMidesxvo nomina magna fuo. 
Quo peperére fibi per plurima fecula faraam 
Magnam, qua: nullis eft morituralocis. 
Quod regum fobolem , cunótos de ftemmate natos 

Ornat nobiiium,condecoratque viros. 
Quos generofa movet mens imis infica fibris , 

Pro patriis Laribus bella parare manu. 
Quoque fuam vitam fa»vo quis fervat ab hofte , 

In vita melius qua nihil effe poteft. 
Hanc artem celebrem dignis extollere verbis 
Qua? poflinc linguas ? pingere quseve manus ? 



Ad vivum verbis hïc quam depingere vifum 

Au&ori , cujus nomen in arte pater. 
Salvator primus Latio quod ceflit , & ipfe 

Hinc Salvatoris nomen &,omenhabet. 
Quodquefuis clarus Gallis Tbibautius arte, 

Sumtibus at magnis grande peregit opus. 
Bruchius hoe Belgis jam per compendia praftat, 

Ac nitida paret picta figura manu. 
Haclenus inftruxit viva qui voce juventam, 

His mutus punctis efle magifteravet. 
Omne tulit pun£tum,calamo qui pugnat & enfe, 

Laudibus hunc celebrent Martia corda virum. 

Ai/W^e^W canebat rogatus 

L. BOOTS, 



AEN 



A E N 

DEN-SELBIGEN. 



EI N recht-gefmnterUenfcb ijl dahin auch bedacht, 
Das Er nach feiner Art dem Necbften moge 
dienen , 

Als der mcbt ihmallein an diefes Licht gebracht. 
}fi dir des Himmels Gunïl vor andern milderfdrie- 
tren, 

Ja hajlu etwas mebr m Gaben und [ferjïand, 
Es ijl dir wolgegonnt : ckch bijlu auch verbanden. 
Was deine Kunïi vermag , zjinutz* dem Vatterland, 
Und wat dergleicben melrr wird buljf-los hier ge- 
funden. 

Gar recht habt ihr , Heer Bruch, gethan ui 
dienft der Welt , 
Als lhr,was Eucbdie ^eit und Ubung vormabls gaben, 
Mit unerjpartem Fleis tn einer Kunsl gejlellt : 



Auff das die Muhfamkeit hierinn werd' aujjgebaben. 
Den weil des Menfchen Thun tmr Unrecht^acbjmd Lifl, 
Dabin nacbfeinem Stand der Unfcbuld er verfet^et \ 
Und weil der eine fafi des andern Teuffel ijl, 
( Sogar ijl die Naturdurcb Eines Vall veile t^et /) 
Halt man die Fecht - Kunft auch ver vielen billich 
wehrt. 

Sie ijl die Meijlerinn , uns tapfer befcbuf^en 
Fur Anfall und Gewalt > (fo uns fonjlleicbt ver^ehrt,) 
Und machet unfern Eeind > das Er mm Juicht fam 
fut^n. 

Wolan fo lefe nunmh well-bedacbtem Sinn 
Einjeder diefes Werckj ich weit , Er werd 1 eslieben : 
Nach dem in Holland noch das F echten rite verbin, 
Wie mans vor Augen fiebt , fo deutlicb ijl befcbrieben. 

Ausfchuldigerzuneigung fetzete diefes 

D. T. v. w. 



Inhout 



Pag: i 




Inhoud van 't Eerfte Boeck. 
^engaende het Enckel Rapier, bejchreven in 

Ordre t als vobbt. 
Ten eerden , Van de Generale Fondamenten. 

Et Fondament beftaet voor-eerft in defe navolgende ftucken, 
uyt welcke alle andere beweginge haren oorfpronck hebben , als 
daerzijn, c I ) rima > Secunda, Tertia y Jzhtarta y na defe volgende 
TSaJïaerden. 

A Aen- 




z 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Aengaende de Eerde , Trima genaemc. 

De TV/^beduytde Eerftebeweginge, mitfdien ghy u Geweer uyt 
de Schee treckt , Siet op het 'Bladt A. Fig. 1 . Ende dan moeten de Stangen 
van u Rapier gelijck ftaen , de flackte van u Handt buyten na u rechter 
zijde uyt fiende > gdtjcl^ghy aen de IPoftner op hetTïladt A. Fig.z. fien fult. 

Aengaende de Tweede, Secunda genaemc. 

De Secundct wert aldus geformeert, de Palm van u Handt om leegh, 
ende de Stangen gelijck; alsudeTofiuer Fig.$. op het Bladt A.aenwijfï. 

Aengaende de Derde, Tertia genaemc. 

De Tertia wert geformeert met de Palm van u Handt na binnenzat is, 
na uflincker zijde, ende de Stangen gelijck, Siet op hetBladt A. 

Aen- 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Aengaende de Vierde, Quarta genaemt. 

De Jguarta formeert fijn felven, foo ghy de Palm van u Handt om 
hoogh fet , met gelijcke Stangen , als u de Pofiuer Fig. f. op het bladt B. 
aenwijjinge doet. 

Volgt nu het Fondament van de 4. Hooft-fleecken, 
welcke aldus werden gedaen. 

De Trima, wert geftooten met een hooge Handt, boven ofte onder 
het Lichaem, nadien hem de gelegentheytprefenteert. 

De Secunda, werd mede hoogh geftooten, ende met gelijcken Arm, 
dat is, u Punt, Hand ende Schouder in een gelijcke linie. Siet op het 
BladQ^Fig.66. 

De Tertia, werd geftooten met een laage Hand ende een hooge Punt; 
gelijck^als u de Pojlner op het "Blad QjFig- 64. aenwijft. 

A z De 



4 VAN HET ENCKEL RAPIER. 

« ■ . i ii i .11 ■ ■ ii ■ |U 

De Jguarta, werd geftooten meteen hooge Hand , ende de Punt een 
weynigh laager als de Handt,- volgens het bewijs der Figueren i o. ende \ 



Volght nu de uytlegginge vandc Polluer. 

Soo ghy u Lichaem oprechten in een rechte linie ftelt,ende dat uwen 
Arm uytgereckt is,fo is nootfakelijck te weten,hoe ghy u Lijffin een vaft 
ende verleeckert goed Poftuer ftellen fult ; foo wetet voor-eerft, dat uwe 
voeten, hack tegen hack, ineen rechtelinie, ende ontrent ijRhijnland- 
fchc Maet-voet van malkanderen fullen ftaen , buygende als dan uwe 
knien , doch alfoo, dat u Lichaem, ruftende op u flincker been, fbo 
dat de voorfb rechter Voet onbefwaert is,ende lichtelijck avancéren kan, 
in't treden, ofce ftooten, endeu flincker-hand omhoogh ter zijden ; in 
dit Poftuer zijt ghy gehouden te blij ven fbo langh ghy in Aótie zijt, om 
u Parthi je geen grooter avantagie te geven ; doch werd door beweginge 

ende 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



cnde wendinge des Hands, het Lichaem alcemets verfet. Siet def.Figuer, 
op bet Blad B. 

Volghc nu de uytlegginge van de Stocada. 

Als ghy (gelijck boven gefeyt is) ualfoo in Poftuer geftelt hebt , endc 
ghy uwen Stoot volbrengen wilt, foo neemt wel waerhoe ghy ftooten 
(ült, dat ghy niet te weynigh, ende niet te veel uyt-ftoot , om alfoo fnel 
weder in u Poftuer te konnen komen , foo weet,dat als ghy ftooten wilt, 
ghy met u bovenfte Lichaem voor over valt in het ftooten, foo Tal u rech- 
ter voet wel te ftaen komen, namentlijckalfoo,datutee, knie, endeaen- 
geficht t'famen in een rechten Perpendiculaer komen te ftaen , ende bey- 
de de voeten in een rechte linie, gelijck oock bcyde de armen in een 
Paralel met de voeten , foo fult ghy vaft ftaen, fonder bewegen : gelijck 
u de T>oftuer Fig. 6. op het Blad B. aenwïjH* 



Volght 



6 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volghc de afdeelinge van de Lemmer. 

Defe afdeelinge is hoogh-noodigh te verftaen , want fonder het fel- 
ve, niemant (met Kunft) fijn fel ven defendéren kan, beftaet alfooin defe 
vier deelen, alsdeftercktc,het welcke dat naefte deel byurech ter-hand 
is; naeft dit, volght de halve (lerckte;ende daer na,de halve fwackte^ende 
voort laetfte, de heelefwackte; uyttreckendetotheteynde van de Punt; 
gelijc^ ghy fict op het Bladt B. Fig. 7. NB. De oorfaecl^waerom het Cje- 
weer al/00 afgedeelt wert, ü defè, als dat de gene y dewelcke defehe welbeet te 
gebruycken , groot e avantagie daer door hebben kan , foec^ende altijdt met fijne 
Jlercl^e y de minder fiercl(te^an fijn adverfariwn y ende lette wel de felve alüjdt 
te bewaren, foo langh ghy rvooruContra-parthije leght y het %y <voor y ofte na 
den fioot. 

Volght 



V 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



7 



Volght nu de uytlegginge van de drie Men furcn, 
als daer zijn de langhfte, de middelde > 

ende kortfte. 

Aengaende de lange Menfuer, dit is de gene , wanneer ghy u Parthije 
van verre attaqueert, dat ghy hem, met een langen ftoot,efFen met de punt 
van u Lemmer raecken kondt. 

De tweede Menfuer , is de gene , wanneer ghy uyt de lange Menfuer 
avanceert met beyde u voeten , ende devolkomene fwackte van u Par- 
thije krijght, dat wanneer ghy ftoot, hem gewis raecken kondt. 

De derde is , wanneer ghy foo na in de Diftantie komt, dat ghy 
uwen Adverfarium , fonder bewegen van den voorfïen voet , raec- 
ken kondt , ende in defe Menfuer wert gemeynelijck de Pafïade ge- 
macckt. 

Volght 



s 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volght nu de uytlegginge van de Fa/Taden. 

PafTéren moet gedaen werden , wanneer ghy in de derde Menfuer 
zijt, dat is, ioona by dat ghy uParthije fonder voet ftooten kondt, 
dan wertgemeynelijck uytdelèlvebewegingeeen Paflade, dat is met u 
flincker voet voort loopende, endealfoo belchadigende, foo haeftghy 
voor by de Man zij t, udadelijck wederom in Poftuerftelt, dat wanneer 
u Vyant (na dien hy geblefleert) fijn fel ven omkeerende , u verder foeckt 
te attaquéren , ghy dadelijck wederom gereedt zijt u te defendéren; 
voorts is oock wel waer te nemen , dat ghy in defelve tijde , als ghy 
paflTeert, uwe handt^in't uyt-trecken,in de Jguarta laet af-loopen ygefijc^ 
ghy fict op bet Bladt K. Fig. 42. ende in de felve beweginge fijn Lem- 
mer doet battéren, ende krachteloos maeckt, dan lal u Rapier in het 
paffe ren niet inde weegh zijn, nochte uwen loop beletten. 

Volght 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



9 



Volght de uy tlegginge van de openinge van het 

Lichaem. 

Daer en is geen Konft ofte Wetenfchap,die niet haer feeckere materie 
ende fonderli jcke profijt heeft , alfoo is het oock met defe onfe Konft en 
Wetenfchap ; (60 is dan de openinge van u Lichaem^ende die van uwen 
Vyant, nootfaeckelijck te verftaen > te weten , te fien, ende te erkennen ; 
aengaende defe openinge, zijnder drie ; voor-eerft,buyten over den rech- 
ten arm ; de tweede , is binnen het Lichaem , na de fhncker-borft ; de 
derde, is onder de bandt van de broeck,tot onder de heupe : want armen 
ende beenen tot geene openinge gereeckent werden,om dat aldaer Telden, 
of heel geen doodelijcke quetluere konnen geftooten werden 5 maerin 
het Houw- vechten, is het heel anders, want daer het hooft ende andere 
lidmaten niet konnen uytgefloten werden. Hoefubtiji defe openinge 
moeten waer-genomen zijn , kaa-elck een van fijn Meefter onder- 
recht werden. 

B Volght, 



10 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volghc , ofmen in het Vechten s ofte Schermen , de 

flincker-handt gebruycken fel, ofce niet- 

Hoewel daer fbmmige gevonden werden , die oordeelen , datmen in 
het Rapier- vechten , de llincker-handc niet mach , of moet gebruycken, 
andere die oordeelen onwijflijcker , feggende , dat het niet oprecht , ofte 
behoorlijcken is; ende datmen de handt altijt moet laten facken: maer 
ick verfta, ende veel verftandige Meefters met my , dat de flincker-handt 
nootfaeckelijck is,- niet datmen altoos, fonder onderfcheyt, met de handt 
pareren fal , ofte moet , maer alles na geiegentheyt van ti jt ; want ick 
hebbehet in de experientie bevonden, dat alle Contra- fteecken, ofte in 
deRipofta , daer mede füyver konnen afgekeert werden. Ick hebbe felfs 
met mijn oogen gefien , dat een Edelman,met fijn flincker-handt, fijn le- 
ven heeft gefal veert , nadien de Punt van fijn Vyant , al door de Huyt van 
fij n Borft was , ende hy heeft het felve, met fijn flincker-handt, ende met 

de 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



de volreringe Contra-tempc^ voorgekomen : niet verfta ick, datmen wil- 
lens met de flincker-handc fijn Vyants Geweer falvaft houden, gelijck 
wel fommige doen , het welcke niet geoorloft is ,. maer alleen de af kee- 
ringe , het welcke d'eene foo wel als d'andere geoorloft is. Hoe ende 
wanneer men de flincker-handt ter rechter tijdtfal gebruyeken , fal een 
yeder van fijti Meefter , die de experientie daer van heeft ? informatie ne- 
men, ende hierin ten deele fal aengewefen werden. 

De uy tlegginge van het Tempo.ofte de rechte Tij t, 

wanneer het felve gebruyekt moet werden. 

Daer zijn veel ontelbare Menfchen , die veel van het Geluck ende de 
Fortuyn weten te feggen, ende beklagen haer meeftendeel daer over,ende 
den meerendeels weten niet wat het is, ofte hoe fy het vinden fullen, 
want het Geluck, ofte de Fortuyn (gelijck de Schilders uyt-wereken) 

B 2 ftaet 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ftaet op een Moflel-fchelpe, of Cogel, met Vleugelen gefchildert, fwic- 
rende op de Zee, ofte door de Locht, herwaerts eride derwaerts, latende 
haer van alle Menfchen fïen , hebbende op het Voor-hooft lange hayr- 
locken > omdat de gene die haer verwachten, daer mede konnen vaft 
houden , maer achter is Cy glat ende kael 5 de gene dan die haer onacht- 
faemlijck hebben laten voor-by gaen, die zijn kael ende beroyt, ende 
weten ten meerendeel niet de oorfaeck, maer beklagen haer maer alleen 
over de Fonuyne : want de Fortuyn, ofte het Geluck, is anders niet als 
de Tijdt daer wy in leven : want de wijfe Koningh Salomon feght in 
den Predicker aen het 3 . Cap. f(. 4. Alles beeft eenen hefimden Ti]t 3 ende 
alle het nj oor nemen onder den Hemel beeft fijnen Trjt. Gel ij jck ghy oock fien 
fult op het 9. Cap. ff. 1 1 . Soo feght oock het Spreeck-woorr, 
Hayrigh ts'f Foor-hooft njan V Geluch^ 
&Aaer achter glat ü den %ucl^ 

Daerom zijn die gene degeluckfalighfte die de rechte Tijt , ofte het 

Tempo 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Tempo (gelijckwy het noemen) wel weet waer te nemen, want dit 
is hetmerch van onfeKonfte, het welcke groote fnelheyt vereyfcht, 
ende is het fwaerfte ende fubtijlfte j doch het gevoel , het welck inonfe 
Konftemedefübtijl , ende met het Tempo groote gemeenfchap heeft; 
veel zijndcr diemeenen dat de Konft lichtelijck geleert kan werden, 
ende dencken als fy maer veel Leflèn hebben , dat het dan wel is , ende 
weten niet dat fy haer felven bedriegen: andere feggen, lbo ick maer 
een Steeck of twee weet , hebbe ick genoegh : ende fy en weten niet, 
dat hetindetijt ende metter tijt moet geleert werden, gelijck dan alle 
dingh fijn tijdt heeft; alibo heeft oock het Vechten fijn tijt , foo wel 
in't gemeen , als oock in' t byfonder : dan infonderheyt, is het nootfaec- 
kelijck in onfe Konfte van het Vechten, daer de Man fijn voornemen, in 
de rechte tijt (ofte in het Tempo) moet waer-nemen , wil hy de naem 
hebben van de Konfte wel te verftaen : Niet fegge icfc,dat een Capiteyn 
ofte Krijghs-held te Water ofte te Landt,foo kloeck ofte verllandigh is, 
dat hem niet eens de kanlfe foude ontfnappenj het is daerom niet ge- 

B i teghc 



i 4 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



feght dat hy overwonnen is, maer hy fal trachten met alle fijn macht, fijn 
Vyant uyt fijn avantagie te rucken ; alfoois oock geen Vechter foo goet, 
dieniet altemets een Tempo miflucken foude , daerom is hy noch niet 
verloren, dan hy kan hem door een raflTe Refolutie wederom verhalen. 

Volght nu de uytlegginge van de Refolutie. 

De Refolutie is de bandt van alle andere voorgaende onderrech- 
tinge, want daer helpt geen Wetenfchap van het Vechten, (alsdaeris 
Mot wn , ofte Heweginge $ JMenfuer , ofte Diftantie s Tempo , ofce de rechte 
Tijt wanneer het gebruyckt moet werden) foo daer geen Refolutie by is* 
de Refolutie is dan het gene , datmen hem fchielijck ende fnel , op alle 
beweginge van den Vyant, refoivéren kan , want het is aen fijn fèlven, 
eygentlijck de gefchicktheyt van de Man in defe Konfte, om fijn felven 
met alle behendigheyt van d'eene poftuer in de ander , nadien de gele- 

gentheyt 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



gentheyc van u Vyant u het fel ve prefenteert , ende dat met een gefwinde 
Refolucie, want degene die fijn fteeck wei doet, de felve moetnoot- 
faeckeiijck de Diftantie, ende Beweginge,ende het Gevoel .,met den Tijr, 
ende Refolutie, alles met een oogenblick, ende dat meteen fonderbare 
fnelheyt doen. 

Nu volgen de Terminos na de Italiaenfche manier, 

ende van de Liefhebbers van de Konft in't gebruyck • 
de felve werden aldus verftaen. 

Poftura^öfce Poftuer. Dit ü de rechte ftandt, hoegby u Lij jf tegen u Tarthije 

fult fieüen y dat ghy bequaem zjjt daer tn te wreken > 
ende u daer in te defendéren. 

Contra Poftura. Dat ü>als u tegen-^arthije hem in een goeden fiant gepelt 

heeft, 



16 VAN 


HET LNCKEL RA PI LR. 




heeft y hoe ghy u wederom tot u deféntie tegen hem 
flellen fult. 


Stoccada. 


Dat wert genoemt een netten langen fleecl^ uyt de <vrye 
uuyft. 


Alongéixn. 


Dit ü te [eggen uyt-ftooten. 


Ripofta. 


Dit is een Na-fleeck* 


Repouflererio 


Dat ü , Wanneer ghy floot , ende weder retireert , na 
geftooten wert , ofte dat ghy Jelver kort na floot. 


Pede Ferme. 


Dat is met ruafie <voeten flaen ende floot en. 



Menfura. Menfuer. Beduyt de rechte Diftantie, ofte wijtte , om de Parthije 

met een langen fleeck te her ey eken. 



Motion. Dit is een beweging met het lijf > r uoet ) ofte met den degen. 

Dtt 



VAN HET ENCKEL R A P I E°R. 



Strengéren , ofce At- Dit heet foo rveel> als fijn Adverfarium met den degen 
taquéren. aent aften > ofte aengnjpen , met goed moor-deel. 

Paréren. Dat is , wanneer u Tegen-part hije op utoe-ftoot, dat 

ghy fijn Rapier of Lemmer , met knnïl , <uan u lij ff 
af-keert. 

Dit is flaen met de njoet } ofte Rapier , op eene plaets 
fiil-ftaende. 

Dit heet foo njeel als onder den lemmer door-gaen, 
huyten ofte hmnen het Lichaem. 

Dit als ghy met u Part hije te gelijc^ door-gaet. 

Dit is y doende of ghy door-gaen rvildt^ ende in de felve 
bwegwge weder te rugge keert. 

C Dit 



Battéren. 

Gaveren. 

Conca véren 
Recavéren. 



i8 



VAN HET ENCKEL RAPIER- 



Avancéren. ^Dit is> wanneer ghy u Tanhije nadert, ofte nvcryolght. 

Angagéren. Dit is , wanneer ghy u Parthije fijn Lemmer in u ge- 

voelt hebt. 

Muteren. Dit ü,foo ghy met u lemmer haefl hier of daer gaet. 

Coperéren. Dit is , wanneer ghy met de Second, ofte Quarta floot y 

dat ghy u hooft weet te bedecken. 

Finta , ofte Fintéren. Dit ü, u ^Panhije te <~verleyden y indien ghy doet of ghy 

jïooten wdty endefloot hem dan op een ander plaets. 



Tempo. 



Contra Tempo. 



Heet feo <veel als de rechte üjt waer-nemen,als men den 
floot aenbrengen wil>ofte alle belfregtnge in fijn rechte 
tijt obfervéren. 

Dit is y foo u Tegen-part hij e floot y dat ghy met aVM- 
tagte te gelijck^ met hem floot. . 

Ulv 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Retrahéren. 

Revertéren, 

Riverfa. 

Ligércn. 



Rumpéren. 



Dit is , wanneer ghy u Lij ff achterwaerts fet > doch met 
avantagie > om u Parthije de Diftantie daer mede te 
benemen. 

Vit heet foo <veelals oVeru Tegen-partbijes lemmer he~ 
nengaen, ofte oy er-heffen. 

Dit is, in een drie-hoec^, over, ofte onder den arm> buy~ 
ten , ofte binnen te fiooten. 

Dit heet foo meel als u Parthije fijn lemmer met een 
halve Circ^el aen te t aften, het %y buyten ofte binnen 
het Lichaem , daer mede worden de onder-fteecken 
meefi gepareert. 

Dit is y u Parthije fijn lemmer met de Second <van u 
fcheuren y binnen ofte buyten. 

C 2 2)/* 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Chiamata, Ghyarna- Dit ts , wanneer men de Tarthije port , ofte lockt , ende 
téren, ofte Appel- hem een bedriegende openinge geeft tot fchade wan 
léren. uwen Adverfanum. 

V ol ta, ofte Volt éren. Dit ü foo weel als de Jthiart fiooten } met een draeyinge 

des Lichaems mghlmgs. 

Defarméren. Dit ü te feggen 9 yemant fijn Cjeweer afhandig te maken. 

Refölvéren. Dit ü , wanneer u een Tempo gegeven wert , datghy fnel 

daer op wenden derft. 

Paflada , ofte Pallé- Dit ü> wanneer men onder Tarthije fijn papier met 
ren. de flincfer-yoet woor-by loopende > in de fehe tijdt 

uwen Adverfarwm raeckf 3 ofte blejfeert. 

Demi Paflade. Dit ü , wanneer ghy met eenen flap befchadigbt , ende 

terfiont weder achter-waerts gaet. 

Dit 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



21 



Contra PaflTade, 

Circuleren. 

Caminércn. 

Gradueren, 



Dit is, wanneer uwen Vyant op u toe-loopt, ofte pajfeert, 
dat ghy tegeltje^ ruoor-by loopt , doch met u avan- 
tagie. 

Dit ü, de Lemmer wan uwen Adverfarium, altijdt 
draeyende houdende. 

Dat is y [onder ftil te fiaen 7 uwen Adverfarium te 
overwinnen. 

Dit is, wanneer ghy uanuVarthije aengetasl %i) °t,ende 
niet /onder perijckel , onder fijn lemmer door kond 
gaen hoe ghy u feher <verloffen [Uit. 



C 3 



Nu 



» 



22 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Nu volgen de Lellen , van d'een tegen den 

ander, ende hoe de felve gebruyckt moeten 
werden, onder den Naem van 3\(icolaes 
ende facob befchreven. 

Eerft, Op wat manicr,ofte geftalte,door verfcheyde 

beweginge , de Jguarta moet werden geftooten. 

T)e Serfte LeJJe. 

XAcob fet, ofce ftdthem inPoftuer, met een uytgereckten arm, ende 
I laet fijn Punt, na fijn rechterzijde, uyt-fien : aisghy Jïetopbetbladt B. 
fig. 9. Nicolaes flrengeert hem van binnen , gefwind avanceert hy, ende 
ftoot onverhoets de Jshtart na het binnenfte van fijn lichaem : als ghy fet 
op bet bla.it Cfig. 1 o. 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 2. 

Jacob ftclthem wederom indefelve poftuer , met een uytgereckten 
arm, ende laet fijn punt , na de flincker-zijde, wat uytfien : als ghy (iet 
op het bladt C.fig. i 2. Nicolaes dit fiende , ftrengeert hem van buyten met 
dcJQuart, encte avanceert met fijn Rapier, tot in defwacktevanfijn Te- 
gen-parthijes lemmer : fiet fig.x3.0p het bladt C. ende mitsdien hy avan- 
ceert y foo heeft Jacob onder den lemmer , door gecaveert , om fijn avan- 
tagie te foecken , foo heeft Nicolaes de Tij t, ofte het Tempo waer-geno- 
mengende heeft in het Tempo ingeftooten,ende heeft hem met de J$htart 
van binnen gebleffeert : als u de Poftuer op het bladt D. fig. 1 f. aemvijfï. 

Een Ander. 3 . 

Jacob om fijn avantagie te hervatten , leght hem wederom in de ho- 
ven-genoemde poftuer , Nicolaes avanceert met bedacht op hem in, ende 

ftrengeert 



24 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ftrengeert hem wederom vanbuyten met dc^uart: alsghy fietfig. ij.op het 
bladt C. Jacob hem de tijde niet gevende om de Menfucr te krijgen, 
heeft gecaveert , met intentie , hem, in het cavéren , met de J^uart te ftoo- 
ten; Nicolaes op fijn hoede zijnde , caveert met hem, ende avanceert; 
Jacob meenende wederom te cavéren, maer Nicolaes heeft het Tempo 
waer-genomen , ende heeft hem met de J^uart in fijne Cavade ingetëoo- 
ten : alsghy fiet op het blad D.fig. i f. 

Een Ander. 4. 

Nicolaes ftelt hem in poftuer,alfoo dat fijn punt, na fijn flincker-zijde, 
wat uy t fiet : geitje \ghy fien fnlt op het blad C. fig. \ z . Jacob ft rengeert hem 
van buy ten met de Jzhtart ; Oilcolaes foo haeft hy fiet dat hem de fwackte 
van fijn lemmer gedwongen is , foo heeft hy dadelijck geretireert : alsghy 
fiet op het blad F. ftg. ip Jacob avanceert , ende foeckc hem verder van 
buy een te attaqueren : fiet op het blad C, fig. 1 3. Nicolaes de tijdt waer- 

nemende, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



nemende, mits Jacob avanceert om hem fijn lemmer aen te taftea , heeft 
dadelijck gecaveert, endehem met dcJ$htan na het binnenfte deel van 
fijn Lichaem in-geftooten, ende hemalfoogeblefleert : gelüc^ghy Jiet op 
het bladQ.fig. 10. 

Een Ander. 5. 

Nicolaes ftelt het wederom in de felfde Poftuer , ende geeft hem fel ver 
bloot, dat is, hy opent hem over fijnen rechten arm; foeckt hem 
niet te ftrengéren , maer leght hem recht onder Adverfarius fijnen lem- 
mer , om hem de Menfuer af te winnen : fïet op het bladt S. fig?7>. maer 
^/W^ditwelmerckende, heeft hem dadelijck felfs van buytcn geat- 
taqueërt: als ghy fietfig.i6.op het bladtV.. Jacob dit niet konnende lijden, 
Caveert; Nicolaes het Tempo waer-nemende, heeftin de Cavade rnetde 
JQuart in-geftooten : als ghy Jïet op het bladt C. fig. io. 

D Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 6. 

Nicolaes fbeckt het te hervatten , ftelt hem in Poftuer in een rechte li- 
nie,met fijn punt na de rechter-zijde uyt-fiende : fiet fig. 9. op het bladt B, 
Jacob dit fiende, ftrengeert hem dadelijck van binnen : fiet fig. 8. met de 
baftert Temet s Nicolaes fijn Parthije verleydende, laet fijn lemmer na fijn 
rechtcr-zijde wegh facken > om hem met willens van binnen te openen : 
gdijcl^gby fiet fig. op het bladt S. Jacob meenende hier mede avantagie 
te hebben , ftoot met de Jguart toe , maer Nicolaes op fijn hoede zijnde, 
heeft in defelve tijdt fijn Rapier opgeheven , ende heeft Jacob met de 
Jguarta contra Tempo geblefièert, mits by de fwaektemethet opheven 
verwon : als ghy fiet fig. \f. op het bladt D. 

Een Ander. 7. 

Nicolaes fijn avantagie vervolgende, heeft hem wederom in de boven- 
genoemde Poftuer geftelt ; Jacob hem ftrengérende, als boven gefeght is; 

Niet*- 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



*7 



ü{jcolaes laet fijn Geweer wederom na de rechter-zijde wegli facken : 
alsghyfiet op het bladt S-fig-7$. maer Jacob niet lullende wederom te ftoo- 
ten, maerblijft ftil in fijn poftuer leggen : alsghyfiet fig.74.0p hetbladtS. 
Wcolaes dit fiende, treedt met beyde fijn voeten na fijn flincker-zi jde,ende 
ftrengeert Jacob van buyten met de Quart : fiet fig.xy op het bladt C. foo 
haeft Jacob daer op caveerde , foo heeft Nicolaes in het félve Tempo met 
de Jguart van binnen geftooten : alsghy fiet op het bladt D.fig. 1 f. 

Een Ander. 8. 

Nicolaes hem wederom in poftuer (tellende, laet fijn punt na fijn flinc- 
ker-zijde uyt-fien ; Jacob gaet couragieufleli jek op hem aen, ende ftren- 
geert hem van buyten ; foo dat N/W^genootfaeckt waste cavéren, ende 
te retireren : fiet op het bladt F.fig. if. Jacob hem daer aen niet ftoorende, 
maer vervolght hem, ende caveert contra Tempo te gelijck weder met 
hem y foo dat hy daer mede weder in de Menfuer quam , ende alfoo van 

D 2 buyten 



z8 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



buyten attaqueerde ; Ü^icolaes cavcert weder onder den lemmer door, 
maer Jacob de tijdt waer-nemende, heeftin de Cavade geavanceert,ende 
van binnen met de Jguart gebleflèert : alsghy fiet op het bladt D-fig. i 

Een Ander, 9. 

Nicolaes hem wederom in poftuer (lellende, laet fijn punt na fijn rech- 
ter-zijdeuyt-fien; Jacob dicfiende, ftrengeert hem vanbinnen : alsghy 
fïetfig.&.op het bladt B. Nicolaes paft op lijn avantagie,ende laet hem doen; 
Jacob meenende hem wel te hebben , ftoot van binnen met de J^uart j 
jSlicolaes fijn tijdt waer-nemende , licht fijn handt op, ende ftoot met 
hem Contra Jzhtart : Want hy heef t hem fijn fwacltfe ml geobferveert , anders 
t?aer het hem fvoaer om te doen geweefï: 

NB. Dit ftucl^fal niet licht yemant doen , of hy moet fijn Geweer, ende 
het (jevoel, al ml ge exerceert hebben. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 10. 

Jacob niet denckende dat hy foo over-haefl: foude werden, fiende dac 
Ntcolaes hem gereet maeckt,om hem wederom in de felve poftuer te leg- 
gen , firengeert hem wederom van binnen : fiet de figuer 8. op het bladt B. 
ende obferveert de fwackte wel, ende fchioeft fijn Lichaem dicht in 
malkanderen ; Nicolaes niet wetende wat hy daer mede feggen wilde, 
bevindt dat Jacob begint aenfijn lemmer te drucken , eer hem Ntcolaes 
verfiet,foo avanceert Jacob met fijn flincker-voet,ende fet hem de Jguart, 
met de halve Pafladen op fijn borft, ende met fijn flincker-handt pareert 
hy Ntcolaes fijn Geweer, na fijn llincker-zijde toe : gelijc{gh fiet fig.16. 
op bet bladt D. 

Een Ander. \ i . 

Nicolaes denckt ick moet van poftuer veranderen , ftelt hem dan alfoo 

D 3 dat 



3° 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



dat hy in de middelde Tertio, kornc te leggen 3 ende laet fij n punt voor fij- 
nen Adverfarium neder facken : fiet op het bladt Efig- i 8. Jacob niet leuy, 
maeckt fijn Contra Poftuer , ende keert fijn handt in de Second , ende 
met fijn punt komt hy Ntcolaes tegen fijn Geveft : gelijcl^gby fiet fig. \ 9. op 
het bladt E° Nicolaes heft fijn lemmer op, ende ftrengeeit Jacob van buy- 
ten , maer jacob neemt het Tempo waer, mits Nicolaes fijn lemmer op* 
heft, om van buyten te attaquéren , föocaveert Jacob, ende keert fijn 
handt weder inde Jguarta^ ende floot hem de Jguarta op de rechter- 
borft, met avancering van den rechten voet : fiet op het Tïladt D. fig. i f. 

Een Ander. 12. 

ZHjcoLes feit hem wederom in poftuer, doch met wat hooger punt, 
Jacob attaqueert hem van buyten : fietfig.n. op het Bladt E. ende vermits 
Nicolaes geattaqueerc wert , foo treckt hy fijn Lemmer na hem, na de 
flincker-zijde: fiet op het Bladt S.fig. 72. Jacob treedt met fijn voeten 

na 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



na fijn rechter-zijde , om hem verder te vervolgen, maer mits Jacob in't 
vervolgen is, foo caveert , en de ftoot Nicolaes van binnen met de J$nart: 
fiet op het bladt C. Ftg. i o é 

Een Ander. 1 3 . 

Nicolaes fielt hem wederom in fijn poftuer, mzer Jacob laet fijn punt 
voor hem neder facken : fiet fig. 1 8. op het bladt E. Nicolaes dit fiende, 
Jigeert hem fijn Lemmer: gelijk ghy fat op het bladt E.fig- 20. Jacob 
doende als woude hy met de Tertio» over fijnen arm ftooten •> Nicolaes 
vervaert voor den ftoot, pareert hem uyt na fijn rechter-zijde toe, maer 
Jacob fijn fteeckniet volbracht hebbende , caveert in fijn Tempo, ende 
ftoot de Jguart na het binnenfte deel van fijn Lichaem toe: gdijcl^ghy 
fiet fig. 1 o. bladt C. 

Hen 

% 



3 i VAN HET ENCKEL RAPIER. 

Een itAnder. 14. 

Jacob eerftgereet zijnde, fielt hem ras in po ftuer, ende laet fijn punt 
nafijnrechter-zijde wat uyt-fieni Nico/aes attaqueert hem vanbinnen ; 
Jacob avanceert foetjens met fijn voeten, ende verkort fijnen arm , ende 
avanceert metbeyde fijn voeten, ende ftoot met de Quan vanbinnen, 
eer hem Nicolaes verfiet : alsghy jien kgndt op het hlcidt C. fig. 1 o. 

Een (tAnder. 1 5. 

Nicolaes, nadien fijn Adverfarium hem in de boven-genoemde po- 
ftuer geftelt heeft, attaqueert hem. van binnen : fiet op het bladt B. fig. 8, 
Jacob avanceert^ende verkort fijnen arm wederom, Nicolaes dit fiende, 
avanceert met fijn fiincker-voet,ende ftrengeert hem van buyten igelijc^ 
ghy fien /uit op het bladt G.fig. 29. Nicolaes,mh$ hy van buyten geattaqueert 
wert, caveert,' Jacob de Tijdt waer-nemende , mits Nicolaes caveert, 
ftoot in de Cavade met de Jguart : (iet fig. 1 f. op het bladt D. 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 1 6 



33 



Nicolaes ftelt hem in poftuer > met fijn punt na fijn rechter-zij de uyt- 
fiende; Jacob ftrengeert hem van binnen , endetrecktfijn bovenfteLi- 
chaem heel achter-waens : gelijcl^ghy pen fult op het bladt F. fig. if* ras eer 
hem Nicolaes verfiet, foo caveerthy , cnde ftrengeert fijn Adverfarium 
van buyten, met avancering van het bovenfte Lichaem : fiet op het bladt F. 
fig. 26. Nicolaesdzet voor verfchrickt zijnde, caveert; Jacob de tijdt 
waer-nemende, avanceert gefwindtmet fijn flinckcr- voedende maeckc 
hem een Demi-paflfada van binnen, met de Jguart: als ude figuer\6. op 
het bladt D. aenrvijsl. 



E 



Volgt 



VAN HET ENCKEL RAPIER 



Volgt nu,hoe de Lange-Stockadavan buyten over den 

Rechten-arm moeten gedaen worden, op verfcheyde manieren. 

Eerfti foo ftelt hem Jacob in Poftuer met een uytgereckten arm,en fijn 
punt laet hy tot fijn rechter-zijde uyt-fïen ; Nicolaes fijn Contra-poftura 
makende , ftrengeerthem van binnen : fiet op het bladt B. beyde de figmreti 
8. ende 9. Jacob caveert onderden lemmer door, meenende fijnen Ad- 
verfarium onder den arm te ftooten 5 maer Nicolaes hem voor-komende, 
floot met de Tertia van buyten over fijnen rechten arm : fiet op het bladt 
C^fig.64. 

Een Ander. 1 8 . 

Jacob hervat het, ende ftelt hem in de fel ve poftuer; Mcolaes fijnen 

Advcr- 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Adverfarium wederom van binnen ftrengérende : geitje^ ghy (ïct fig. 8. 
op het bladB. Jacob caveert , ende retireert hem wat , maer Nicolaes ver- 
volght, ende avanceert met beyde voeten , caveert ende attaqueert hem 
wederom van binnen - y Jacob gaet weder onder den Lemmer door, maer 
Nicolaes neemt de tijdt waer, (mits hyfiet dat hy inde Menfuer is) ende 
floot in de Cavation in , met de Tertia, over fijnen rechten arm , met een 
toe- tred t van fijn rechter-voet : ftet op het bladt Q^fig* 64. 

Een Ander. 19. 

Jacob laet hem wederom van binnen ftrengéren, ende mits hy geatta- 
queert werdt , foo laet hy fijn Geweer na fijn flincker-zijde toe gaen, 
ende retireert fijn Lichaem, ende opent hem over fijnen rechten arm: 
ftet op het bladt S. fig. 72. Nicolaes dit fiende , meenende hem gefwindt 
in de fèlve opening te ftooten 5 maer Jacob y mits hy fiet den ftoot komen, 
keert fijn handt in de hoogë Secunda, ende ftoot alfoo Contra-Tempo 

E 2 met 



)6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 

met hem over fijnen rechten arm, met avancering van den rechten voet: 
fiet op het bladt R.fig.69. 

Een zAnder. 20. 

Nadien hem Jacob in poftuer geftelt heeft , ende wederom van ï\ico- 
laes van binnen geftrengeertwerdt, retireert hem , endelaet fijn degen 
na fijn rechter-zijde wegh gaen : fiet op het bladt S. fig. yf. Nicolaes ver- 
volght hem met fijn Rapier, ende mits hy na fijn Adverlarius fijn lem- 
mer taft , foo OLvccrt Jacob in het felve Tempo , endeftoot met de Tertia 
over fijnen rechten arm : fiet op het bladt Q. fig. 64. 

Een Ander. 2 1 » 

Maer als Nicolaes niet wil attaqueren , fonder bief ftil ftaen j geitje ^ 
ghy fiet op het bladt S. aen beyde de fiatteren 74. ende yf. foo moefte Jacob 

maer 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



maer met fijn voeten na fijn flincker-zijde toe-treden , avancéren ende 
cavéren 3 gehjcl^gby fiet op het bladt C. fig. 13. ende in het felve Tempo 
met de Tertia over den rechten arm ftooten ; fiet op betbladt Q. fig. 64. 

Een Ander. 22. 

Jacob ftelt hem in de Tertia Cjuardia 3 ende laet fijn punt om laeg fiu> 
ken > fiet op bet bladt G. fig, 30. CN^icolaes attaqueert'hem van binnen,met 
de verhangene Jguarta r fiet fig-ji* Jacob caveert > ende retireert hem, 
ende blijft in de felve poftuer; maer Nicolaes vervolgt, ende ftrengeert 
hem wederom , als vooren - y maer Jacob caveert wederom ; Nicolaes do 
felve tijdt waer-nemende , heeft met de Terüa, over fijnen rechten-arm 
in-geftooten : fiet Fig. 64. 

Een Ander. 2 3 . 

Jacob hem in poftuer (lellende, latende fijn punt nadeflincker-zijde 

E 3 toe 



38 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



toe uyt-fien j Ü^icolaes attaqueert hem van buyten ; maer Jacob laet fijn 
Geweer facken, ende opent hem van binnen : fiet de twee figueren 30. 
ende 3 1 . Nicolaes vervolght hem aen fijn lemmer ; lacob het felve Tem- 
po waer-nemende , floot met de Tertia over fijnen rechten arm ; fiet 
op het bladt 

Een Ander. 24. 

V^icolaes verandert van poftuer, ende draeyt fijn Lichaem om, ende 
treckt fijn Lemmer na hem,ende opent hem van binnen j lacob vervolgt 
ende foeckc hem van binnen te attaqueren ; maer Nicolaes y mits hy van 
binnen geftrengeertwert, ca veert, endeftoot mttdc Tertia, over den 
rechten arm van fijnen Adverfarium : fiet Fig. 64. 

Een Ander. 25 * 

Jacob ftelt hem in poftuer, ende fijn fel ver in een rechte linie leg- 
gende y 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



gende; maer Nicolaes ftelt hem met fijnen flincker-voet voor, ende 
ftrengeert hem van binnen; lacob gaet ras onder den Lemmer door j 
ü^tcolaes floot (mits /bedonderden Lemmer door gaet) metdelVw^ 
over den arm in : fiet op het bladt Q. 

Volght nu 3 hoe men de FwtóPradicér en fal,op veel- 

derhande Manier, Enckel ende Dubbelt. 

Jacob ftelt hem in poftuer , met fijn arm in een rechte linie s Nicolaes 
ftrengeert hem van binnen , ende Batteert met fijn rechter- voet , ende 
maeckt hem een Fmta van binnen,met de Jguarta :fitt op het bladP.fig.6 1 . 
Jacob niet anders denckende, ofhetis een ftoot , pareert de felve Fmta: 
Nicolaes de Tijtwaer-nemende, caveert, ende ftoot met de Tcrtia over 

fijnen 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fijnen arm, met avancering van den rechten voet: gdijc{ghy fiet op het 
bladt Q. fig. 64. 

Nota. In alle Vinta, moet wel op gelet werden ? dat dm rechten wet > niet 
avanceert in bet TSattament. 

Een Ander, 27. 

Ü^icolaes ftekhemin Poftuer, ende opent fijn Lichaem vanbinnen; 
Jacob de £èlvc opening fiende , attaqueert hem van binnen , ende foo ras 
hy aen fijn lemmer raeckt, maeckt hy hem een Vmta van buyten , met de 
Baftert Tertia : fiet op het bladt P.fig. 65. ende (bo ras Nicolaes daer na taft, 
ofte de Finta pareert, foo caveert Jacob ras weder onder de Lemmer 
door , ende ftoot de ^uart na de rechter borft toe : geltjc^ghy fiet op het 
bladt Cfig. 10. 

• 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 2 8 . 

Jacob gcreedt zijnde, leght hem eerft in Poftuer j maer Nicolaes atta- 
queert hem v«an buyten , ende maeckt hem een Vinta van buyten , onder 
fijnen Lcmm:r , met de Quart , dicht onder het hecht van den Degen : 
gelijc^ghy fótfig. 6z. op het bladt P. Jacob daer na grijpende , foo ca* 
veert D^icolacs ras weder door, ende ftoot met de tertia , over Adverfa- 
rium, fijnen arm in : fïet op het bladt Q. fig. 64, 

Een Ander. 29. 

Jacob prefenteert hem in fijn Poftuer, maer Nicolaes ftrengeerthem 
van binnen , ende batteert met fijn rechter- voet, ende maeckt hem een 
Fmta van buyten , onder fijnen arm,- foo ras Jacob daer na taftet , foo ca- 
veert hy fnel wederom , ende maeckt hem noch een Fmta van binnen; 
(geltjc^ghy fiet aen de dubbelde bemgwge wan de fig. 61. op het bladt P. ) met 

F kleyne 



42 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



kleyne beweginge 5 foo ras Iacob wederom daer na taft , foo caveert 
Nicolaes ras onder fijnen lemmer door, ende floot met de Tertia over 
fijnen rechten arm : fiet fig. 64. 

Een Ander. 30. 

Ofte, foo Jacob hem in fulcke boven -genoemde Poftuer ftelt, foo kan 
Nicolaes met een t'famen-gedrongen Lichaem , hem van binnen attaqué- 
rennende hem een Fmta,mzt de JHhtart van binnenlicht by het kruys van 
fijn Degen maken ; foo haeft dan Jacob daer na taft , foo kan Nicolaes het 
Tempo waer-nemen , cavéren, ende ftooten met de Tertia over fijnen 
rechten arm : fiet op het bladt Q. fig. 64. 

Een nAnder. 3 1 . 

Jacob foo veel mael van fijnen Adverfarium verraft zijnde , foeckt 

hem 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



4? 



hem te revangéren , ftelt hem wederom in de felve Poftuer : Nicolaes 
hem van buyten ftrengérende ; Jacob Cocckt geen tijt teverliefen, om 
fijnen Adverfarium in het net te brengen , retraheert fijn Lichaem met 
fijn Degen , cnde laet fijn punt na fijn flincker-zijdé wegh gaen : gelijk 
ghy fien kpndt op het bladt S. fig. yz. Nicolaes denckt hem te vervolgen, 
ende dan fijn avantagie te foecken,maer Jacob het Tempo waer-nemen- 
de , (mits Nicolaes hem van buyten vervolght) caveert fnel, ende maeckt 
hem een Finta met de Jguarta van binnen : (iet fig. ói.op bet bUdt P. Ni- 
colaes verfchrickt, pareert de felve Finta ^ macr Jacob in de voor-baet 
zijnde , caveert, ende ftoot met dcTertia, over Adverfarium, fijnen 
rechten arm : Jiet op het bladt Q. fig. 64. 

Een (tAnder. 32. 

Nicolaes denckendc , ick fal hem een ander Poftuer maken , ende ftelt 
hem in de hooge J^uarta met hooge punt voor fijnen Adverfariumj maer 

F 2 Jacob 



44 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Jacob verandert oock,ende ftrengeert hem met dcSecund van buyten: Jiet 
op het bladt V.fig- 8o.gefwindt maeckt hy hem een Finta van binnen onder 
fijnen Lemmer: Jiet fig. 62. JNicolaes dacr na grijpende, foo heeft Jacob 
gecaveert, ende met de Secund over fijnen arm in-geftooten : Jiet op bet 
bladt R. fig.óy. dochalfoo, dat hy fijn flincker-handtdaer by heeft, om 
het gevaer van onderen te bevryden ; als n de bovengenoemde figuer aen~ 
wijst. 

Een Ander. 3 3 . 

Siicolaeshtm wederom alfoo in Poftuer leggende, maer /^^ftren- 
geert hem wederom alfoo van buyten met de Secunda, ende maeckt hem 
de Finta weder van onderen 5 foo haeft Nicolaes daer na grijpt,foo maeckt 
hy de tweede Finta van buyten om hoogh : Jiet op het bladt P. fig.ói* 
d^tcolaes ver vaert voor fijnoogen , pareert om hoogh j Jacob op de be- 

weginge 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



4> 



wegingc lettende, (loot met de ^««ak onder fijn Lemmer in, met avan- 
cering van fijn rechter voet: gelijck^ghy pen [uk op het bladt Q. fig.66. 

Een Ander. 3 4. 

Nicolacs hem wederom in Poftuer leggende, doch met fijn punt na fijn 
rechter zijdeuyt-fiende j Jacob ftrengeert hem van binnen; Ntco{aes y mhs 
hy geftrengeert wert , gaetvanden Lemmer af, cndegaetomleegh, in 
de onder Tertia : fiet op bet bladt &>fig. 1 1 . Jacob ligeert hem fijn Degen; 
maer Nicolaes doet of hy onder fijnen Lemmer in-ftooten wilde 5 Jacob 
verder grijpende, foo hcefzNtcolaes gecaveert, ende met de Tertia over 
fijnen rechten arm ïn-geftooten : fiet op het bladt Q. fig.ó^. 

Een Ander. 3 5 • 

Jacob (nadien fijn Adverfarium hem wederom in de laage Tertia ver- 

F 3 toont) 



4 6 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



toont) ligeert hem ; maer Nicolaes licht fijn Rapier op , ende Pinteen om 
hoogh : gelijc^gby fietfig.6%. Jacob verfchrickt, pareert om hoogh; maer 
Nicolaes fijn Tempo waer-nemende , pafleert met de Secunda, onder Ad- 
verfarium, fijnen Lemmer in: gelijc^gby fiet op het bladt H. jig. j$\ 

Een Ander. 36. 

Nicolaesftch hem wederom in fijn Poftuer, endelaet fijn puntnafijn 
rechter zijde uyt-fien ; Jacob attaqueert hem van binnen , met de Baftaert 
Tertia ; Nicolaes ca veert ende retraheert achtervvaerts - y Jacob vervolght, 
ende caveert met hem 5 maer Nicolaes caveert wederom , ende mits hy 
caveert , foo maeckt hem Jacob een Fmta met de ^uarta van binnen : 
gelijck^ ghy fiet fig.61. ü^icolaes daer na taflende , foo pafieert Jacob (na- 
dien hy in de diepfte éMenfuer was) met de Secunda van binnen , op hem 
in, met avancering van den flincker voet : fiet fig. 40. op het bladt K. 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een (tAnder. 37. 

Jacob leght hem inde middelde Tertia, Nicolaes fijn contra Poftuer 
makende , leght hem met fijn punt onder de fterckfte van Adverfarius 
fijn Rapier, ende dat inde Secundi: gelijcJ^gby fat op bet bladt S. fig.7 7 - 
gefwindt maeckt hy hem een Finta van binnen, met de Jzhttrta: fat 
fig. 6 1 . foo haeft Jacob na de fel ve Finta getaft heeft , foo heeft Nicolaes 
gecaveert , ende met de Tertia over den rechten arm in-geftooten : fat 
fig. 64. op het bladt Q. 

Een Ander. 38. 

Alfoo Jacob hem wederom in fijn Poftuer geftelt heeft, gelijck boven 
gefeght is , foo verfoeckt Nicolaes met de Jjhtart hem de felve Lefle aen te 
brengen , ende leght hem dan met de Secunda onder de fterckte van Ad- 
verfarium fijn Lemmer : fat fig. 72. ras maeckt hy hem de felve Finta 

mee 



48 VAN HET ENCKEL RAPIER. 

met de Jguart , ende ftoot met de Tema, over Ad verfarium , fijnen rech- 
ten arm : gelijcl^ghy fien fdt op het bladt Q. fig. 64. 

Een Ander. 39. 

Nicolaes maeckt fijn poftuer , ende leght hem in de middelde Secunda, 
met de punt na fijn flincker zijde tiyt-fiende : fiet fig. 1 9. op het bladt E. 
Jacob leght hem met fijn punt in de Jguarta onder fijn Lemmer, fnel 
maeckt hy hem een Finta vanbuyten , met de Tertia 5 Nicolaes ca Veert in 
de felve tijdt onder de Fmia door, ende mits hy caveert , foo heeft Jacob 
de tijt waer-genomen,ende heeft met de Quarta van binnen geblefleert, 
met avancering van fijn flincker voet : gelucht* de Voftuer op het bladt D. 
fig. 16. aenwijïl. 

ten 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



49 



Een Ander, 40. 

Nadien hem Nicolaes in fijn gewoonlijcke Poftuergeftelt heeft, ende 
van Jacob, van binnen, met deBaftaert Tertia geftrengeert werdtj foo 
heeft V^icolaes fijn Lijff, met fijn Rapier, achterwaerts getrocken : gelijc{ 
gby (iet op het hladt S. Fig. yf. maer fiende dat Jacob hem niet vervolght, 
blijft plat ftil leggen; foo doet Nicolaes ofhy van onderen in-ftooten 
Wilde; Jacob het felve ras parerende 5 foo heeft Nicolaes ozcwtzn onder 
den Lemmer door , ende heeft met de Tertia , over Ad verfarium , fijnen 
rechter-arm in-geftooten : gelijc{ ghy /iet op het bladt Q^fig. 64. 

Een Ander. 1 9 . 

Nicolaes ftelt hem in Poftuer, met een rechten uyt-gereckten arm, 
endeleght beminde Onder- Tertia, onder Ad verfarium, fijn Geweer 

G Nicolaes 



5-0 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Nicolaes verandert , ende Ligeert hem met de Secundi : fiet fig.io. ende 1 1 . 
ende mits hy alfoo Ligeert, foo heeft Jacob een Fmta van buyten ge- 
maeckt; Nicolaes met fijn Rapier daer na getaft hebbende; foo heeft Ja- 
cob geca veert, ende met de JQuarta van binnen geftooten,met avancering 
van den rechten voet : fiet op bet bladt C. fig. 10. 

Een Ander. 42. 

'Nicolaes ftelt hem in Poftuer 5 ende wert van fijn Adverfarium van buy- 
ten met de Jguarta geftrengeert 5 fnel Batteerthy, ende maeckt hem een 
Fmta met de Jzhtarta s Jacob onder de felve Fmta door-gaende , om fijn 
A vantagie te foecken ; maer Nicolaes Caveert met hem , ende in de felve 
beweginge , Volteert hy gefwindt met de Jguarta , na het binnenfte van 
fijn Lichaem toe : gelijc\ghy fiet op bet bladt M. fig. fo. 

Zen 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 

i . . 



Een Ander. 43. 

Nadien Nicolaes nocheen-mael alfoogeattaqueert werdt , foo rnaeckt 
hy de Fmta wederom, gelijck boven gefeght is ; facob cayeert wederom 
onder de Finta door , ende wil mee de Tertia , over Adverfarium , fijnen 
rechten armftooten maer Nicolaes het Tempo wel waer-nemende, ftoot 
(fontr a-Tempo, met de Secunda, over fijnen arm in : gdtjc'^ghy fiet fig. 69. 
op het bladt R. 

NB. Nicolaes heeft wel geobfèrveert , dat hy fijnen adverfarium in de 
fwackte ü gekomen , anders foude hy in groot geyaer geweefi hebben. 

Volghtvan de halve Pafladen van binnen. 

44. 

Nadien Jacob fijn Adverfarium van binnen geftrengeert heeft, ende 
wel inde Menfuer is, foo ftoot hy gefwindt met de Jguarta van binnen; 

G 2 Nico Uns 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Ntcolaes pareert den fel ven ftoot na fijn llincker-zijde af ; maer Jacob ge- 
reed: zijnde,avanceert met de flincker~voet ? ende maeckt hem een Halve 
Vaffada van binnen op fijn Borft , ende met de flincker-handc valt hy op 
Adverfarium fijn Gevefti gtfyc^ghy fïet op het bladt H. fig. 32. als dat 
lbo gedaen is , kondt ghy uwe handt wederom in de Quarta laten 
af-loopen > enden Lichaem achterwaerts fetten , ende in de felve rijdt 
uwen Adverfarium fijnen Lemmer battéren 3 endede Punt wederom 
op fijn Borft aenwijfen : gelijcl^u dePofiuer 37. op het bladt I. ruolkomelijc^ 
fal aenwijfinge doen. 

NB. Obferveert dat defe Demi-Paflada kpnnen altijdt gedaen werden y foo 
ghy in de diepfte Dtftantie zjjt > het %y dat ghy floot om de Menfuer te bekomen f 
ofte aireede de Menfuer heeft , ofte foo u Tegen-fartbije met een laage handt , 
ende een hooge punt > na fijn Jlinc^er-^ijde uyt pareert ; gelijck de Figueren 
(boven genoemt) aengewefen hebben. 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volght nu van dc heele Tajfada , hoe dat men van 

binnen het Lichaem, onder den Lemmer, fal wegh paneren. 

45. 

Wjcolaes dek hem inPoftuer , ende opent fijn felver, ende bet fijn 
punt na fijn rechter-zijde watuyt-fien ; maer Jacob attaqueert fijn Ad- 
verfariurn vanbinnen, met de halve Tertia ; ISlicolaes retireert, ende ca- 
veert onder den Degen door ; maer Jacob caveert te gelijck met hem, 
ende in de felve tijdt , ftoot hy metde^Wta vanbinnen fijn Lichaem; 
Nicolaes pareert hem de felve ftoot, na fijn flincker-zijde wegh ; maer 
Jacob in de dkpüeMenfuer zijnde , pafleert [ndmtt dcSecnnda } van bin- 
nen, onder Adverfarium, fijn Rapier door, met avancering van de flinc- 
ker voet : als ghy Jïet op het bladt K. fig. 40. 

NB. Obferveert dat ghy in alle Tajjaden, na volbrachten ftoot, uwe 

G 3 handt 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



handt gefwindc in de Jguarta laet afloopen : gelijc{t$ de figuer^i. op het 
lladt K. aenwijfinge doet : ende dat in den tweeden tredt, met de rechter 
voerden derden tredt.met de flincker voet, is de beweging met het flaen 
op de Lemmer , ofte na het Hoofc : fiet de figuer 1 24. op het bladt Hh. 
ende als dan voort loopende , endeu achter uwen Adverfarium weder- 
om 111 een goede defenfie (lelt. 

Een Ander. 46. 

Nicolaes ftelt hem in fijn gewoonlijckePoftuer; Jacob,mzt ernft,hem 
van bmnen in fijn heele fwackte ftrengérende \ Nicolaes caveert metter 
haeft, ende retireert, ende taft hem van buyten in fijn fwackte aen, met 
avancering van fijn Lichaem : gelijcl^ ghy fiet fig. 16. op het bladt F. maer 
Jacoh caveert dadelijck daer op,ioo dat ü^icolaes de tijdt waer-genomen 
heeft, met fijn flincker- voet geavanceert, ende van binnen, met de ^uart 
gepafleert , ende heeft met fijn flincker-handt , Adverfarium fija Rapier 
afgekeert: getych^ghy fiet fig. 16. op het bladt D. 

Een 



VAN HET EMCKEL RAPIER. 



Een Ander. 47. 

Jacob ftelt hem in Poftuer, ende fijn handt, met fijn Degen, keert hy 
inde Tertio,, ende iaet fijn Punt na de rechter-zijde uyt fien 5 Nicolaes 
avanceert , ende taft hem met fijn Rapier fterek van binnen aen : fiet op 
bet bladt B. fig. 8. Jacoh de ZMenfutr hebbende y pafleert onverwacht 
met de Secunda van binnen , onder de Lemmer door ; fiet op het bladt K. 

j5V?z Ander. 48. 

Nicolaes fijnRevangie foeckende, ftelt hem in Poftuer, ende laet hem 
van fijnen Adverfarium van buy ten attaqueren , ende foo ras hy geft rea- 
geert is , foo retireert, ende caveert hy , ende opent hem verder van buy- 
ten : gelijc^ghy fiet op het bladt S fig. 71. Jacob caveert Contra, ende 
vervolght hem , ende in de felve tijde als CN^colaes vervolght werdt , foo 

heefc 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



heeft hy het Tempo wel waer-genomen, ende heeft fnel een Vmta van 
binnen met de ^uarta gemaeckt >• Jacob daer na taftende, foo heefc Nico- 
laes met de Secunda onderden Lemmer door gepafleert , ende fijn Hooft 
heeft hy wel onder fijn Geveft bewaert : jïet fig. 40. op bet bladt K. 

Een Ander. 49. 

Jacob laet hem van binnen attaquéren , geftrengeert zijnde , foo laet 
hy fijn Punt na fijn rechter-zijde wegh gaen,doch met ftil-ftaende hands; 
Nicolaes vervolght hem met fijn Lemmer , ende in hetfelve Tempo, als 
Jacob fijn Lemmer geroert werdt,foo heeft hy met de Secunda^ onder den 
Lemmer wegh gepaffeert : als u de figuer 40. aenwijH. 

Een Ander. 5o. 

N/Vö/^j hem in Poftuer (tellende, met fijn Punt na fijn flincker-zijde 
uyt-fiende; Jacob ftrengeert hem van buyten , ende in defelve n jdt als 

Nicolaes 



VAN HET ENCKEL RAPIER» 



Nicolaes geattaqueert werdt,foo heeft hy gecaveert, ende van binnen een 
Ftnta y metdej^rtagemaeckt ; endemitfdien Jacot defelve Fmta pa- 
reert ; foo heeft Ntcolaes met de Tertia over den rechten arm in-geftooteni 
maer Jacob caveert onder den ftoot door, ende pareert hem fterck van 
binnen ; Ntcolaes fijn felver verftooten hebbende , refol veert oogen- 
blicklijck, ende paflTeert in het felve Tempo , met de Secunda van binnen, 
onder den Lemmer door : Jiet fig. 40. op bet bladt K. 

NB. Soo haefï hy de fieeck ^volbracht heeft > als ghy fiet fig. 40. foo heeft 
hy gefmndt fijn Lemmer wederom uytgetrocken , ende met den rechtervoet 
geavanceert : gelijck ghy fiet fig.42. op het bladt K. ende m het loopen heeft 
hy hem nyoor fijn aengeficht geflagcn : als u de figuer 1 24. op het bladt Hh. 
aenwijfinge doen (al. 

Een oAnder. 5 1. 

Jacob ftek hem in Poftuer, ende keert fijn Handt in de middelde 

H Secunda, 



?8 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Secunda, ende laet fijn Punt na de flincker-zljde uyt-fien ; Nicolaes ftren- 
geert hem van buyten met de volle Jguarta : gelijc^ ghy fiet op het bladt W. 
fig. 8f . Jacob verandert van Poftuer , ende laet fijn Rapier facken in de 
Tertia : fiet fig. 4. op bet bladt A. Nicolaes vervolght hem, en de attaqueert 
hem met deBaftaert Tertia van binnen, fnel maeckt hy hem eenFinta 
van binnen, na Adverfarius fijn oogen toe : gelijk ghy fiet op het bladt Z. 
fig. pj. Jacob een fchrick krijgende, pareert in de hooghte, na fijn flinc- 
ker-zijde toe 5 Nicolaes dat felve Tempo obferverende , pafleert met de 
Secunda van binnen Adverfarius fijn Rapier wegh: als u de figuer 40* 
op het bladt K. aenTPÏjH. 

Volght nu > hoe datmen van buyten, onder fijn Ad- 

verfariums Lemmer, fai wegh paflTeren. 

li)- . ' ^li^fli • '7:0 i 

Beyde ftrijdende Parthijen hervatten hare Konfte , nadien fy haer 

verpoofl: 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



verpooft hebben; Nicolaes deneerften gereedt zijnde, ftelt hem dan in 
fijn Poftuer, doch met fijn punt na fijn rechter-zijde uyt-fiende; Jacob 
ftrengeert hem van binnen - y maer Nicolaes caveert , ende maeckt hem 
een halven Stoot, met de Baftaert Secunda , tegen Ad verfarium fijn Lem- 
mer,ovcr den rechten arm : alsghy fiet fig.i6.op bet bladt F. Jacob fchrickt 
voor fijn oogen, pareert om hooghj Nicolaes fnel fijn handt in dc Secunda 
keerende, paflèert gefwindt onder fijn Rapieren de gemaeckte opening: 
als gby /iet op het bladt H. fig. tf. 

Een Jnder. 5.3. 

Nicolaes hervat het, ende ftelt hem in Poftuer, ende laet hem van bin- 
nen ftrengéren; Jacob geftrengeert hebbende,maeckt een dubbelde Fipta, 
eerft van buyten,ende dan van binnen : fiet fig. óx.op bet bladt P. Nicolaes 
na beyde de Vmta grijpende, foo heeft Jacob gecaveert , ende met de 
Tertia over fijnen arm ingeftooten ; Nicolaes pareert de felve Tertia om 

H 2 hoogh: 



6o 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



hoogh : fiet fig-77. op het bladt T. Jacob avanceert met fijn flincker-voet, 
ende paflTeert met de Secunda onder fijnen rechten arm voor-by fijn Lijff 
wegh : fiet op het bladt H. fig. tf. 

Een Ander. 54- 

Jacob leght hem meteen uytgereckten arm in pofluer^ Nicolaes atta- 
queert hem van binnen, met de Baftert Tertia, ende maeckt hem een Fmta 
van binnen , met de <Quarta\ fbo haeft Jacob daer na grijpt, foocaveert 
Nicolaes, ende maeckt hem van buyten een Demt-Stoccada, met de Baftert 
Secunda > ende met de punt na Adverfarium fijn oogen toe : fiet fig. 77. 
ende ü^icolaes pafleert daer op } met de Secunda 7 onder den Lemmer in : 
fiet fig. tf. op het bladt H. 

Een itA nder. 5 5 • 

Jacob ftelt hem in Poftuer , ende leght hem in de Ondcr-Secunda-, 

Nicolacs 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 61 



TJicolaes ligeert hem oock met de Secmda van buyten : als ghy fiet aen 
beyde de figueren 20. ende lï. ras licht hy fijn Rapier om hoogh, ende 
maeckt hem een Finta na Adverfarium fijn aengeficht toe : fiet fig.ói. 
Jacob pareert de felve Finta in de hooghte j foo heeft Nicolaes ras met de 
Secmda onder de Lemmer wegh gepafïèert : als u de fig> 35-. aemijfl. 

Een Ander. 56. 

Jacob ftelt hem meteen tTamen-gedrongen Lichaem in Poftuer,ende 
ftrengeert fijn Adverfarium van binnen : (iet fig.iz. op het bladt E. Nico- 
laes caveert onder den Lemmer door, in een hooge Poftuer ; maer Jacob 
vervolght, ende caveert (ontra, ende ftrengeert hem wederom van bin- 
nen, doch alfoo dat hy in de diepfte éMenfuer komt ; ü^icolaes caveert we- 
derom , (bo heeft Jacob in de felve tijdt , met de Secmda , onder Adverfa- 
rium, fijnen Lemmer weghgepafleert: fiet fig. $p 

H 1 Een 



6z VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een (tAnder. 57. 

Nicolaes fijnen AdveiTarium voor-komende , leght hem in Poftuer, 
ende opent hem over fijnen rechten arm 5 Jacob ftrengeerthem van buy- 
ten; Nicolaes retraheert hem , ende trecktfijn Lichaem ende Rapier na 
hem, ende opent hem van buyten : jiet fig.zf- op het bladt F. Jacob blijft 
ftil leggen, ende wil hem niet vervolgen ; Nicolaes dit fiende, avanceert 
fnei , ende licht Adverfarium fijn Rapier om hoogh : als ghy fiet op het 
bladt V. fig. 80. ende paffèert met de Secunda, onder Adverfariüm,fijnen 
Lemmer door : (iet op het bladt H. fig-tf. 

Een Ander. 58. 

Nicolaes vervolght fijn avantagie, ende laet hem van JacobMzn buyten 
attaqueren , foo ras hy alfoo geattaqueert werdt , foo gaet Diicolae* af in 
de Onder- Tertia , gefwindt gaet hy wederom om hoogh , ende ftren- 

geert 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



geert fijn Adverfarium van binnen , ende dringht fijn Lichaem in mal- 
kanderen ; Jacob caveert hier op ; maer D^icolaes avanceert met beyde 
fijn voeten , ende pareert Adverfarium fijn Rapier in de hooghte , ende 
pafTeert, met de Secunda, onder fijn Lemmer wegh : fiet op het bladt H. 

Een Ander. 59. 

Nicolaes hervat het, ende laet hem wederom van binnen ftrengéren, 
ende mits Jacob geftrengeert heeft, foo caveert hy, ende maeckt Ad- 
verfarium,een Demi-Stoccada over fijnen rechten arm^ Nicolaes het Tempo 
Waer-nemende , valt ende pafleert (mits den halven Stoot geichiedt) 
Contra- Tempo y met de Secunda , onder den Lemmer van fijn Parthije 
door : fiet fig. tf. 

Een Ander. 60. 

De felve beweginge kanoock van binnen gedaen werden, als volght; 

Jacob 



64 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Jacob van buyten geftrengeert zijnde, caveert ras, endemaeckt fijnPar- 
thije een Demi-Stoccada, met de Quarta van binnenga Adverfarium fijn 
oogen toe : als ghy Jïet op bet bladt Z. fig. 93. Nicolaes paft op de felvc 
beweginge, val c ende pafleert in het fel ve Tempo onder Adverfarium fij- 
nen hal ven Stoot door : Jïet fig. 3^. 

Een Ander. 6 1 . 

Jacob herftelt hem , ende leght hem in een hooge Poftuer ; Nicolaes 
dringende fijn Lichaem in malkander, ende ftrengeert fijn Parthij e van 
binnen , haeft in het middel van fijn Rapier 5 Jacob caveert onder den 
Degen door, (ende mits Jacob caveert) foo heeft Nicolaes de tijdt waer- 
genomen, ende heeft met de Secunda Contra Tempo > onder Adverfarium, 
fijn Geweer door gepalfeert: Jïet fig. tf. 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 6i. 

Jacob ftelt hem wederom in Poftuer ; Nicolaes ftrengeert hem van 
binnen 5 maer Jacob gaet onder den Lemmer door , ende maeckc een 
Chyamata van buyten, ende opent hem over fijnen rechten arm: Jiet op 
het bladt L.fig.4.7. Nicolaes fiende fulcke opening, valt daer op in , ende 
ftoot met de Tertia, over Adverfarium, fijnen Lemmer; maer Jacob 
pareert de felve ftoot in de hooghte ; [iet fig. 77. ende pafleert te gei i jck 
met de Secunda, onder fijnen rechten arm door : pet fig, op bet bladt H. 

Volght, hoeghy uParthijc, over den rechten arm, 

pafleren fult. 

63. 

ü^tcolaes hervattende , ende fijn Adverfarium wederom van binnen 
ftrengérende, gaet hem diep in de Menfuer\ Jacob caveert op de felve 

I bewe- 



66 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



beweginge , maer mits Nicolaes in de kortfte éMenfiterwzs 9 fbo heeft hy 
het Tempo waer-genomen , ende heeft hem met de Secunda , over fijnen 
rechten arm gepafleert : fiet fig-7\. op het bladt R. 

Een Ander. 64* 

Jacob hem herftellende , maer Nicolaes gaet met fijn Lemmer onder 
Adverfarium fijn Rapier : fiet fig. 72. gefwindt maeckt hy hem een 
halve Stoot over fijnen rechten arm; fiet fig. 61. op het bladt P. Jacob 
pareert om hoogh,mits hy meent dat het fijn oogen gelden foude 5 maer 
Nicolaes caveert fnel , ende maeckt hem een Fmta onder fijn Rapier in : 
als u de figuer 62. aenwïjH. Jacob in confufie zijnde , pareert weder om 
laeg, gefwindt heeft V^icolaes over fijnen rechten arm gepafTeert: ah 
u de figmryx. op het bladt R. aemijff. 

Volght, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 67 



Volght, hoe ghy uwen Advcriarium het Gaveren 

verhinderen fuk, ofte wanneer hy hem niet wil ftrengéren laten, 

hoe ghy u dragen fuk. 

65. 

Jacob ftelt hem in Poftuer j maer Nicolaes Caveert continueerlijck on- 
der fijnen Lemmer, foo dat Jacob hem niet ftrengéren kan , doch Jacob 
voorfichtig', laet fijn Punt recht in de JOhtart om laeg facken : fat fig. j i . 
op het bladt G. ras licht hy fijn Lemmer om hoogh , foo dat hy hem van 
buytente ftrengéren komt, gefwindt, fonder verpoofen, foo ftoot hy 
hem de Secunda over fijnen rechten arm : fat fig. 6<?. op bet bladt R. 

Een Ander, 66. 

Nicolaes wederom alfoo onder de Lemmer van Jacob cavérende, ofte 
muterende 5 Jacob wederom fijn Punt latende facken, foo dat hy buy- 

I z ten 



68 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ten aen fijnen Lemmer quam , gefvvindc heeft hy fijn Lemmer opgehe- 
ven, en hem van binnen geftrengeert , ende alfoo , fonder ftil-ftaen , van 
binnen , met de Jguarta geblefleert , met een toe-tredt van den flincker- 
voet: fiet fig. \ 6. op bet bladt D. 



Volght, hocghy u felven van her ftrengéren ver* 

lollen fult, alwaer die Graduationes infonderheyt te nut komen; 
die een yeder van fijn Leer-meefter fal konnen geinformeert 
werden, omdat hetfulckefubtijlebewegingeis, dieniet 
wel metFigueren konnen uytgebeeïdt Werden. 

67. 

Jacob ftelt hem in Poftuer , ende laetfijn Punt na fijn flincker-zijde 
uyt-fien $ Nicolaes ftrengeert hem van buyten s maer Jacob retraheert 
hem, ende keert fijn handt inde Secundt, ende opent hem over fijnen 

rechten 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



6 9 



rechten arm : fiet fig. if.op het bladt F. ü^icolaes avanceert,ende ftrengeert 
hem wederom van buytenj Jacob avanceert,ende licht Ad verfarium 
fijn Degen op: fiet fig. 76. endeyj. op het bladt T. gefwindt paiïeerthy, 
ende ftoot met de Secunda , onder Ad verfarium fijnen rechten arm : fiet 
fig. op het bladt H. 

Een Ander. 68. 

Nadien Jacob hem wederom in Poftuer geftelt heeft y ende van fijnen 
Adverfarium van binnen geftrengeert werdc , foo keert Jacob fijn handt 
in de Secunda , alfoo dat Nicolaes opening heeft om de Jfharta van binnen 
te ftooten , (ende midts hy oock ftoot) foo heeft Jacob het Tempo waer- 
genomen , ende heeft de Óuarta contra Tempo met hem geftooten, midts 
hy hem de fwackte verwon : fiet op het bladt D. fig. 1 f. 

I 3 Ben 

9 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een dJnder. 69. 

jacohhe&dt hem wederom in de felve Poftuerj muztO^jcolaes ligeer* 
hem: (iet fig. 20. endezx. maer Jacob gaeuw zijnde, caveert ras in de 
ligéring , ende patfeert met de Secunda over fijnen rechten arm : gelijcfa 
ghy fiet fig. 71. op het bladt R. 

Een Ander. 70. 

Jacob verandert van Poftuer , ende leght hem in de middelfte Secundi 
maer Nicolaes ftrengeert hem van buyten met dt^uarta^ Jacob ras ca- 
verende , ende van onderen een Fmta makende ; foo haeft Nicolaes daer 
na grijpt, foo heeft /^c^gefwindtgecaveert, ende met de Secunda over 
Adverfarium fijnen arm in-geftooten , met avancéring van den rechten 
voet : fiet op bet bladt R. fig. 71. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 7 ï . 

Nicolaes attaqueert fijnen Adverfarium wederom van buyten , ge- 
fwindt Iaet Jacob fijn Punt facken,ras gaet hy wederom om hoogh,ende 
attaqueert Adverfarium fijn Rapier van binnen $ Nicolaes altereert, ende 
pareert op een zijde 5 maer Nicolaes fijn Degen indcSecunda keerende, 
heeft fnel met de S?cunda wegh gepaflèert : fiet fig. 40. op het bladt K. 

Een Ander. 72. 

Nicolaes gaet nu fijn Tegen-parthij e van binnen ftrengéren, fnel laet 
Jacob fijn Punt vallen, gefwindt gaet hy wederom om hoogh,ende licht 
Adverfarium fijn Rapier om hoogh , ras foo paffeert hy met de Secunda 
onder fijnen Lemmer door: fiet fig. op het bladt II. 



Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 73. 

Nicolaes foeckthette hervatten, ende attaqueert fijnen Adverfarium 
van binnen ; Jacob op fijn hoede , laet fijn Punt weder om laeg facken, 
fnel gaet hy wederom van buyten om hoogh ; maer ü^icolae* caveert ras 
om van binnen met de JQuarta te ftooten ; Jacob de tijdt waer-nemende, 
paflfeert gefwindt met dc Jguarta contra Tempo vanbinnen: als ghyjïet 
fig. 16. op het bladt D. 



Een Ander. 74. 

Jacob herftelt hem wederom inPoftuer, fijnen Adverfarium te ver- 
wachten, de welcke oock komt , ende hem van buyten attaqueert ; maer 
Jacob laet fijn Punt ras facken*, fnel gaet hy wederom om hoogh , ende 
ftrengeert hem van binnen; Nicolaes caveert, ende licht Adverfarium 
fijn Rapier om hoogh met de Secmda^mzcx Jacob de tijdt waer-nemendc, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



pafleert gefwindt met de Secunda onder fijn Lemmer in : gelijc^gby 

NB. Dat feeckerfte, ende het minfte gevaer, fijn fel ven van het ftren- 
geren te ontladen, is de beweging van hetCjraduérev } welckefubtijle 
beweginge, met het gevoel , (fonder het welcke het niet kan gepraóti- 
ceert werden) kan een yeder van fijn Meefter hem fel ven aparc laten 
informéren. 

Volgen nu eenige Lcflen> waer in ghy de 

Tyemi-Stockada, gebruycken kondt. 

75- 

Jacob ftelt hem in Poftuer , ende Nicolaes ftrengeert hem van buyten> 
maer Jacob retireert ende caveert;N/W^ ca veert ende avanceert Contra, 
ende in de fel ve tijdtals hy caveert, foo maeckt hy een Demi-Stockada, 

K met 



74 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



met de Baftert Secunda: gelijc^ghy fiet fig. 76. op het bladt T. foo haeft 
Jacob daer na om hoogh taft , foo heeft Nicolaes gefwindt onder fijnen 
Lemmer weg gepaffeert : fiet fig. j£. op het bladt H. 

Een aAnder. 76. 

Alsghy uwen Adverfarium van binnen geftrengeert hebt, ende hy 
onder uwen Lemmer door caveert i foo caveert cegelijckmethem, foo 
dat ghy hem wederom fijnen Lemmer van binnen attaqueert , ende in 
de Cavade , foo avanceert een weynigh , foo haeft hy dan weder onder 
u Rapier door 'caveert , foo neemt het TVw/w waer , ende maeckt hem 
gefwindt een halven floot : fiet fig. 76. op het bladt T. foo haeft hy 
dan om hoogh gaet, foo ftoot de Secunda onder fijnen rechten arm in, 
met avancéring van den rechten voet : fiet fig. 66. op het bladt Q. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 77. 

Nicolaes leght hem met uytgereckten arm voor fijnen Vyant j maer 
Jacob gza hem met de Punt tegen fijn Geveft : fiet de fig. 27. ras maeckt 
hy hem tcaFmta van binnen, gefwindt gaet hy weder door, ofte ca- 
veert, ende maeckt hem een Demi-Stoekada : fiet fig 80. op bethladt V. 
foo ras Nicolaes om hoogh pareert, foo pafleert Jacob met de Secunda onder 
Adverfarium fijnen Lemmer in: fiet op het bUdt H.y/g. tf. 

Een Ander. 78. 

Nicolaes ftelthem inPoftuer, maer fijn Adverfarium ftrengeert hem 
van buyten ; maer Nicolaes caveert onder den Lemmer door ; Jacob ca- 
veert Contra, maer Nicolaes caveert oock weder; foo heeft Jacob de tijdt 
waer-genomen, ende heeft een halven Stoot van binnen tegen fijn Lem- 
mer gemaeckt : fiet op het bladt Z. fig. 93. foo dat Nicolaes gedwongen 

K 2 was 



76 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



was indehooghte te pareren; gefwindt heeft Jacob mtx.<3it Secunda van 
binnen gepafleert : als gby fiet jig. 40. 

Een nAnder. 79- 

Maer als Nicolaes niet om hoogh hadde gepareert , maer na fijn flinc- 
ker-zijdetoeomlaeg, foo hadde Jacob ras moeten Cavéren, ende ftoo- 
ten met de Tertia over Adverfariurn fijnen rechten arm in: foo ghy fiet 
op het bladt Q. fig. 64. 

■ 

Een Ander. 80. 

Jacob herftelt hem in Poftuer, maer Jiicolaes ftrengeert hem van bin- 
nen; Jacob retireert hem,ende opent fijn Lichaem van binnen: fiet fig.6$. 
foohaeftdan Nicolaes avanceert, ende meendt hem van binnen verder 
te ftrengéren 5 foo heefc Jacob fnel gecaveert , ende heeft hem een Demi* 

Stockada, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



77 



Stoc^ada i over fijnen arm , na fijn aengeficht gemaeckt : fiet fig. 76. fbo 
haeft Adverfarius de fèlve Stoot om hoogh pareert , foo heeft Jacob ge* 
fwindt onder fijnen arm wegh gepafleert : als ghy fiet fig. tf. 

Een Ander. 81. 

Jacob hem wederom herftellende , ende leght hem in de Terüa ; Ni* 
colaes maeckt fijn Contra Poftuer,ende ftrengeert hem van binnen ; maer 
Jacob Caveert ras onder fijnen Lemmer door , ende maeckt hem een 
Halve-ftoot buyten, met avancéring van beyde fijn voeten : fiet op bet 
bladt F, fig. 26. Nicolaes pareert niet, maer caveert $ Jacob op fijn hoede, 
caveert met hem, ende ftoot met de Sectmda contra Tempo over fijnen 
rechten arm: fiet fig. 69. op het bladt R. 

Een Ander. 82. 

Niarlaes fiende dat hem Jacob wederom in de felve Poftuer herftelt, 

K 3 foo 



78 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fbo ftrengeert hy hem van binnen ,« maer Jacob caveert, ende maeckt 
hem wederom den Halven-ftoot, als boven :Jtet fig. zó. Nicolaes caveert 
Wederom ; maer Jacob ge (winde weder onder fijnen Lemmer door- 
gaende, t "opererende ende Retirérende fijn fel ver oogenblicklijck, ende 
lichtende hem fijn Lemmer om hoogh: als udefig.nj. op het bladt Gg. 
onderrechten fal. ras palTeerc hy onder Adverfarium fijnen Lemmer door, 
met avancéring van den flincker-voet: [iet op het bladt H. fig. 

Volghtnu, hoe ghy uwen Adverfarium fijn Rapier 

dwingen ende verfwacken fult. 

Nicolaes fielt hem met uytgereckten arm in fijne Poftuer ; Jacob atta- 
queert hem van binnen ; Nicolaes caveert, ende ftoot met de Tertia (ende 
mits hy caveert) foo heeft Jacob geapprocheert metbeyde fijne voeten, 

ende 



j 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



ende heeft hem fijnen Stoot met de ^uaru gepareért ende alfoo 
hem ten hoo^hften verfwackt j foo dat JQcolaes gceti ander uytkom- 
fte, ais de Cavadc ende Retirade wifte, cavérende alfoo ; foo heefe 
nochtans Jacob fijn Tempo waer-genomen , ende heeft hem de Tajfada 
van binnen met de Jguarta op fijn Borft geftelt : foo ghy fïen [uit op bet 
bladt D. fig. ió. 

Een Jnder. 84- 

Nicolaes hem wederom alfoo in een rechte linie voor fijnen Adver- 
farium ftellende, ende van den fel ven van buyten geftrengeert werden- 
de, foo Caveert Nicolaes , om met de Tertia> over Adverfarium fijnen 
rechten -arm te ftooten 5 maer Jacob avanceert met beyde fijne voeten op 
hem in , ende ftrengeert hem van binnen, ende neemt hem alfoo in fijn 
gewelt lbo dat Nicolaes gedwongen is te Retireren , ende te Cavéren s 
ende midts hy dan Caveert , foo heefc Jacob de Tijdt waer-genomen , 



8a VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ende heeft met de Secmda over fijnen rechten-arm in gepafleert : fiet 
fig*7\. op bet bladt R. 

Een Ander. 85* 

Jacob leght hem in een gelijcke Tertia voor fijnen Adverfarium $ N*- 
colaes opent fijn Lichaem heel ende al , ende gaet met fijn Punt na fijn 
rechter-zijde wegh, ende met fijn rechter-voet avanceert hy (bo^veeL 
hy kan : (iet fig. 7$- foo haeft hy dan fiet dat hy de éMenfuer hebben kan, 
foo avanceert hy fchielijck, ende taft fijnen Adverfarium van buyten, 
met de Jgjtarta , in fijn volle fwackte : fiet fig. 8^-. op bet bladt W. ge- 
fwindt gaet hy als dan voort, endepaflèert met de Sectmda over fijnen 
rechten arm in : geitje^ ghy fiet op bet bladt R. fig-7i. 

Wan- 



i 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Wanneer uwen Ad verfarium u over uwen rechten- 
arm wilde ftooten, hoeghy u dragen fiilr. 

Jacob herftelt hem met het t'famen-gedrongen Lichaem, ende atta- 
queert fijnen Adverfarium vanbinnen, foo dat hy hem van buyten, over 
fijnen rechten arm, heelende al opent; ü^icolae* caveerthier op; maer 
Jacob concaveert te geli jck met hem ; Nicolaes wederom cavérende , in 
meeninge over Adverfarium fijnen rechten-arm in te ftooten ; maer 
Jacob pareert, ende avanceert op hem in, met verkorting van fijn rechten 
arm : Jiet fig. gefwindt heeft hy alfoo fnel met de Secunda over fij- 
nen rechten arm in gepafleert : fiet op het bladt R. fig. 7 1 . 

Een Ander. 87. 



Nicolaes leghthemmet een uytgeftreckten arminfijnPoftueri maer 

L Jacob 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Jacob ftrengeert hem van binnen met de Baftert Tertia, fchielijck druckt 
hy hem vanbinnen aen fijnen Lemmer, ende opent hem alfoo over fij- 
nen rechten arm j Nicolaes foeckende hem van buy ten in de opening in te 
ftooten •> ende mits hy ftoot , foo heeft Jacob geca veert , ende hem fel ver 
gefwindt omgedraeyt , ende met de Quarta van binnen ge volteert: 
foo ghy fiet fig. fo. op het bladt M. 



Een Ander. 8 8 . 

Nicolaes hem wederom herftellende in de voorgaende Poftuer ; maer 
Jacob ftrengeert hem van binnen, meteen neder-geboogen Lichaem; 
"Nicolaes opening fiende, caveert , ende ftoot met de Secunda na Adverfa- 
rium fijn oogen 5 maer Jacob op fijn hoede,ende de tijdt waer-nemende, 
ftoot Contra Tempo met de Secunda onder fijnen Lemmer in : gdijc{ ghy 
fiet fig* 66. op het bladt 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 8 



Een Ander. 89. 

Jacob fbeckende verandering , leggende fijn felven in de Onder- 
Tertia, maer J^icolaes ftrengeerthem, met de leege JQnarta : gelijcl^gby 
fiet fig. $o. ende ji. Jacob retireert, ende caveert, ende blijvende in 
de voorgaende Poftuer j ü^icolaes concaveerc,avanceert 5 ende attaqueert, 
als te vooren 3 maer Jacob ca veert wederom, in meeninge Adverlantim 
over fijnen rechten arm in te ftooten; Ntcolaes dit fiende , rcfol veert ras, 
ende ftoot Contra Tempo, met de Jguarta, na fijnbinnenfte Lichaem toe : 
gelijctgby fiet fig. 15-. op het bladt D. 

Een Ander. 90. 

Jacob herftelt hem in fijn ordinaris Poftuer 5 maer Nicolaes ftrengeert 
hem van binnen in fijne fwackte ; maer Jacob caveert, in meeninge, om 
over den arm van fijnen Adverfarium in teftooten >• maer JQcolaes pa- 

L 2 reert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



reert hem den felven floot met de Secunda } ende keert fijn Lichacra na 
fijn rechter-zijde toe : als ghy fiet fig-77* ras gaet hy alsdan voort, 
ende palfeert hem met de Secunda over fijnen rechten arm in : g^lijc^gby 
fiet fig. 71. op het bladt R. 

Een tAnder. 91. 

Nicolaes attaqueert fijnen Adverfarium van binnen , ende opent fijn 
felver van buyten over fijnen rechten arm : Jacob onder fijnen Lem- 
mer doör cavérende , in meeninge over den Arm van fijnen Adverfa- 
rium te ftooten ,- maer Nicolaes pareert , ende avanceert met de ^uarta y 
ende verkort fijnen rechten arm : als ghy fiet fig. 8$\ gefwindt beeft hy 
geavanceert, ende van buyten onder Adverfarium fijnen rechten arm in 
gepafleert : gefyc^ghy fiet fig. tf. op het bladt H. 

Volght, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volght, wanneer Adverfariusu van binnen met de 

Jguarta blefleren wilde , hoe ghy u daer tegen defendéren fult. 

Jacob ftelt hem in Poftuer, ende laet hem van fijnen Adverfarium van 
buyten attaquéren y gefwindt caveert hy , ende wil hem mee de Jguarta 
van binnen pafleren : als u defig. i li. ende \ i 3. op het bladt Gg. aenwijff. 
maer Nicolaes de tijt waer-nemende,caveert,ende retireert fijn Lichaem, 
ende pareert met de Secunda in de hooghte : pet fig. 12$. gefwindt paf- 
feert hy met de Secmda onder Adverfarius fijnen Lemmer in : gdijcl^gby 
Jiet fig* tf. op het bladt H. 

Een Ander. 93. 

ü^icoUes attaqueert fijnen Adverfarium (midts hy hem in de felve 
Poftuer herftelt fiet) van buyten 5 foo haeft dan Jacob onder den Lem- 

L 3 mer 



86 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



mer door caveert om te ftooten; foo heeft Nicolaes de tijde waergeno- 
men, ende heeft met hem gecaveert , ende Contra-Tempo te gelijck 
met dtSecmda over Adverfarium fijnen rechten arm in geftooten , met 
avancéring van den rechten voet : fat fig. 69. op het bladt R. 

Een Ander. 94. 

Nicolaes laet hem (alfbo hy fijn felver in goede Poftuer geftelt heeft) 
van binnen attaqueren , midts hy dan alfoo geftrengeert is, foo treckt hy 
fijn Lemmer na hem,ende opent hem heel ende al van binnen: fig*7f- 
Jacob de fchoone gelegentheyt fiende , met de opening van binnen , valt 
daer op in , ende ftoot met de Quarta $ maer Nicolaes op fijn hoede , ca- 
veert Contra Tempo onder de Stoot door , ende ftoot met de Secunda over 
fijnen rechten arm: fat fig 69. op het bladt R. 

Men 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 87 



Een Ander, 95. 

Nicolaes herftelt hem wederom in de felve Poftuer, ende laet hem van 
binnen attaqueren , ende opent hem wederom, als boven gefeghtisj 
fbo haeft Jacob dan van binnen in de opening ftooten wil , foo heeft Ni- 
colaes (hel gecaveert , ende fijne rechter-handt gefwindt in de Secunda 
gekeert, ende heeft hem metdeRumperingh {(iet fig. y^ophetbladtZ.) 
de ^uarta van binnen geblefleert : fitt fig. \ f. op het bladt D. 

Volght, hoe ghy de Ligéringe wel maken fult. 

96. 

Jacob ftelt hem met een uytgereckten arm voor fijnen Adverfariutn, 
fbo dat fijn Punt met het Geveft in gelijcke linie ftaen j V^icolaes fiende 
de fchoone opening onder Adverfarius fijn Lichaem , ftoot met de 

Secunda 



88 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Secunda van onderen in j maer Jacob op fijn hoede , ligeert hem den fel- 
ven ftoot met de Tcrtia over fijnen rechten arm : fiet fig. 64. 

EenzJnder. 97. . 

Jacob herftelt hem dan wederom in de felve Poftuer , in meeninge 
fijnen Adverfarium wederom te attrappéren; matrNtcolaes attaqueert 
hem met groote voorfichtigheyt van binnen , gefwindt keert hy fijn 
handt in de Secunda > ende ligeert hem , fnel ftoot hy met de Secunda , in 
eene ende de felve beweginge, onder fijnen Lemmer in : pet fig. 66. 

Een Ander. 98. 

Nadien Jacob hier mede bedrogen is , foo verandert hy van Poftuer, 
ende opent hem over fijnen rechten arm 5 maer Nicolaes leght hem onder 
fijnen Lemmer , gefwindt gaet hy wederom om hoogh , ende ftoot in 

de ope- 



.VAN HET ENCKEL RAPIER. 



de opening , met dtSecunda- y maer Jacob de tijdt waer-hemende , ca- 
veert ende retireert , fnel avanceert hy wederom, ende ligeert in eea 
Tempo : als ghy fiet op het bladt Aa. fig. 99. gefwindt caveert hy weder- 
om, ende paflèerc met de Secunda over Adverfarium fijnen rechten arm: 
fiet fig.yx. op bet bladt R. 

NB. Obferveert dat alle Onder-fleec^en , ende alle binnenfle ende buytenfie 
Steecken , konnen geligeert werden , het magb te <r>ooren njoor een beweginge 
gefcbiedt zyn , die ml , als maer de tijdt ende gelegentheydt <~van den Stoot <~uer- 
wacht werdt , foo dat door defe eene beweginge , foo men de felve wel <-verfiaet y 
{naeft Godt) fijn Jelven alleen defendéren k^ n > doch fegg e i c k> de felve wel 
ondermfin is y door n;erfcheyde beweginge <uan den rechten ende den flincker arm; 
niet de gene die de felve altemets qualijck^ onderrecht zjjn ,foo als <~ueel gefcbiedt, 
foo dat de Ligéringe feer noodigh is. Degene dan die daer lusl toe hebbenen- 
nen de fehe^met alle neerftigheyt^an haren Leer-meefter haer laten informéren; 
daerom ic^ oocl^ niet ueel daer <~uan fcbrijven ml, om dat niemant meenen [oude 

M datje 



9° 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



datfe bier nfotl^omentlijcl^ be/cbreven is , maer overvloedigb genoegb <voor de 
onderrechters. 

Volght nu, hoe ghy met de Punt ontrent uwes 

Adverfariums fijn Geveft gaen fulc. 

Nicolaes leght hem in de middelfte Terüa , ende opent hem fel ver van 
binnen,- Jacob buyght hem tamelijck , ende houdt fijn Punt recht van 
binnen , met de Secunda , tegen Adverfarium fijn Geveft : fiet fig. 1 9* 
maer Nicolaes de opening fiende , foeckthem van binnen in te ftootens 
maer Jacob dat Tempo waer-nemende, keert fijn handt uyt de Secunda 
in de JQuarta , ende ftoot met de JQuarta Contra-Tempo met hem : fiet 
fig. 1$-. op bet bladt D. Want hy heeft hem de fwacfye wel geobferveert , an- 
ders was het hem moeyelijck^om doen geweeB. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



9* 



Een Ander. 100. 

JacobCxcndc fijnen Adverfarium wederom in de fel ve Poftuer, fbo 
dat hy hem felver wederom met de Punt tegen fijn Geveft leght, ge- 
fwindt verandert hyvanPoftuer, ende maeckt hem een Vtnta van bin- 
nen mztdtJQuarta $ Nico/aes vervaert , pareert de fel ve Fmta s Jacobfijn 
Les al in gedachten hebbende , pafleert in het felve Tempo > met de Setun- 
da y onder fijnen Lemmer door, met avancéring van den flincker-voet: 
fiet fig. 40. op het bladt K. 

Een Ander. 1 o ï . 

Jacob hem eerft in Poftuer ftellende, leght fijn felven in de Onder- 
Tenia s maer Nicolaes leght hem met fijn Punt recht boven fijn Geveft, 
ende opent hem van binnen : fiet fig. 1 9. maer Jacob licht fijn Lemmer 
op , ende ftoot na de opening van binnen -> maer Nicolaes de tijdt waer- 

M 2 nemende, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



nemende, ftoot Contra- 4^^^ met hem naiijn binnenfte Lichaemtoe: 
fiet op bet bUdt C. fig. \o. 

Een Ander. 102. 

Nicolaes in een rechte linie voor fijnen Adverfarium leggende ; Jacob 
leght hem met fijn Punt , onder de fterckte , tegen Adverfarium fijn 
Geveft : fiet fig, 72. gefwindt gaet hy onder door , ende maeckthem 
een F/»tabuyten; Nicolaes meenendedat hy ftooten wilde, pareert na 
de flincker-zijde ; maer Jacob caveert ras wederom onder fijn Rapier 
door , ende ftoot met de JHhtarta van binnen , met een toe-tredt van den 
rechten voet : fiet fig. 10. op het bladt C. 

Een itA nder. 103. 

Nicolaes &ck hem wederom in Poftuer , doch in de Tertia , ende laet 
fijn Punt yetwes om hoogh fien 5 maer Jacob leght hem wederom met 

fijn 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



93 



fijn Punt tegen fijn Geveft , ende avanceert langfaem met fijn voorfte 
voet ; Ntcolaes vreefende dat hy hem te na komen foude , ftoot van buy- 
ten in de opening 5 maer Jacob de ti jde waer nemende , caveert Contra- 
Tempo, ende ftoot te gelijclc met de Jguarta na het binnenlte van fijn 
Lichaem toe : fiet fig. \f. op bet bladt D. 

Volgen nueenigeLe/Ten, hoe ghy uwen Lemmer 

van buyten fült facken laten. 
104. 

Jacob leght hem in Poftuer , ende laet fijn Punt na fijn rechter-zijde 
uyt-ftaen ; Nicolaes gaethem met fijn Punt buyten tegen fijn Geveft, ende 
laet dan fijn Punt om laegh facken : fiet fig. 72. foo haeft Jacob dat fier, 
ftoot van buyten inde opening,- maer Nicolaes op fijn hoede , caveert, 
ende volteert gefwindt met de Jghtarta, na het binnenfte van fijn Lic- 
haem in : fiet fig. fo. op bet bladt M. 

M 3 Een 



94 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 105. 

Nicolaes laet fijn Punt wederom alfoo facken, als boven gefeght is$ 
maer Jacob foeckthem van buyten te ftrengéren , (ende mits hyftren- 
geert) foo heeft Nicolaes een Ftnta , met de Secunda van binnen , onder 
fijn Lemmer gemaeckt; Jacob de felve Fmta parerende , foo heeft Nico- 
laes gefwindt met de Secunda van binnen gepafleert : pet fig. 40. op het 
bladt K. 

Ben Ander. 106. 

Nicolaes laet fijn Punt wederom van buyten facken : fietfig. 72. Jacob 
laet hem gewerden , ende blijft ftil leggen , om te fien wat hy verder 
doen fal $ J^icolaes fiende dat den arbeydt aen hem was , gaet wederom 
om hoogh , ende attaqueert hem fterck van buyten in fijne fwackte: 
J%tfig.%6. /^^gealtereert zijnde, cavecrt op defc beweginge ; maer 

Nicolaes 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 9 f 

NicoUes hec Tempo obfervérende, avanceert gefwindt met den llincker- 
voet, ende maeckt hem een Pajfade, met de JQuarta van binnen: fiet 
fig. 16. op bet bladt D. 



Scn Ander. 107. 

Nadien NicoUes hem felven wederom in Poftuer (als boven gefeght) 
geftelt heeft, ende fijnen Adverfarium van buytenindefwackte geftren- 
geert heeft, foo dat Jacob occafie hebbende om de voltéringe te maken, 
gaet dan alfoo voort, ende vol teert mzt AcJ^uarta', maer Ü^tcoUes heeft 
de felve beweginge met de flincker-handt na fijn rechter-zijde wegh 
gepareert, ende met de Secunda Contra-Tempo na het bovenfte van fijn 
Lichaem toe geftooten : fiet fig. <?i . op het bladt Y. 



Volght 



5>6 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volght nu hoe ghy uwen Lemmer van binnen 

fult facken laten. 

Jacob herftelt hem in een rechte linie voor fijnen Adverfiirium; 
colaes gaet hem met de fwacktc van binnen in de fterckte van Adverfarius 
fijnen Lemmer , ende daer laet hy fijn Punt na fijn rechter-zijde toe 
wegh facken, foo dat hy hem van binnen opent : fiet fig. 7^. Jacob dac 
fiende, ftoot dadelijck in de felve opening • maer Nicolaes den tijdt waer- 
nemende , (midts Jacob ftoot) avanceert hy met fijn flincker-voet , ende 
paffeert met de Quarta Contra-Tempo op hem in : fiet fig. 16. of bet 
bladt D. 

Een Ander, 109. 

Jacob niet luftende daer wederom in te ftooten (mits Nicolaes hem de 

felve 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fel ve opening maeckt) maer blijft ftil ftaen j Nicolaes dan avaaceert,ende 
attaqueert hem van binn'en inde volle fwackte, ende dringht fijn Lic- 
haem dicht by malkanderen , gefwindt gaet hy alfoo voort > ende floot 
met de J${uarta : fiet fig. i op het bladt D. 

Een Ander. 1 1 o. 

Nicolaes wederom fijnen Adverfarium van binnen alfooaengrijpende 
(midts het boven-genoemde voor-gegaen is) ende Jacob ras onderden 
Lemmer door caveerde; foo heeft Nicolaes de tijdt wederom waer-ge- 
nomen, ende heeft de handt fchielijck in de Secunda gekeert, ende is met 
de Secunda over Adverfarium fijnen rechten arm in gepafleert: fietfig.y x . 
op bet bladt R. 

N Een 



9 8 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een ^Ander. ui. 

Nicolaes wederom (als boven) van binnen attaquerende ; Jacob de 
tijdt waer-nemende , wildeindefelve tijdt van binnen door pafleren $ 
maer Nicolaes gefwindt parad zijnde, Vokeert Contra- Tempo } met de 
Jguarta in fijne Pafaden : fiet fig. 4^. op bet bladt L. 

Een Ander. 112. 

Jacob wederom (nadien hy van Nicolaes alfbo van binnen geftrengeert 
werdt) willende van binnen door pafleren ; maer Nicolaes retireert ge- 
fwindt met fijn voorfte voet achterwaerts , ende Ligeert hem fijn Lem- 
mer : fiet op het bladt Gg. fig. 1 20. gefwindt gaet hy dan wederom om 
hoogh , ende pafleert met de Secunda over fijnen rechten arm in : fiet 
fig. 71. op het bladt R. 

Volght 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



99 



Volght nu hoe ghy de Quarta VoJtércn Tuit. 

Jacob herftelt hem inPoftuer , met een uytgereckten arm,- ü^icolaes 
maeckt fijn Contra-Poftuer , ende ftrengeert hem van binnen , ende 
opent fijn felven over den rechten arm; Jacob de opening fiende, ftoot 
met de Tertia in de felve opening 5 maer ü^icolae^ fijn tijdt waer-nenien- 
de , ca veert ende voi teert in het felve Tempo, met de <Quana y na het bin- 
nenfte van fijn Lichaem toe : fat fig. fo. op bet bladt M 

Een Ander. \ 14, 

Nicolaes attaqueert fijn Adverfarium wederom van binnen , ras 
maeckt hy hem een Vinta van binnen met de Jguarta ; Jacob defe Fmta, 
parérende s foo heeft Nicolaes in de felve tijdt gecaveert, endt heeft hem 

N 2 een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



een Halve-Stoot over fijnen rechten arm in gemaeckt; maer Jacob caveert 
wederom op de lelve beweginge maer O^icolaes het Tempo waer-ne- 
mende (midts hy caveert) heeft met de Charta van binnen in gevolteert: 
fatfig.fo. 

Een Ander. 115. 

Nicolaes leght hem in de Onder- Tertïa : fat fig>n- maer Jacob avan- 
ceert op hem in , ende Ltgeert hem fijn Lemmer vanbuyten : fat fig. 20. 
maer Nicolaes caveert, ende ftootmetde Tertia over fijnen rechten arm; 
Jacob op fijn hoede , caveert gefwindt Contra- Tempo, ende Volteert met 
de Quarta y na het binnenfte van fijn Lichaem : fat op bet bladt M 

Een dJnder. 116. 

Jacob fijnen Adverfarium wederom alfoo van buyten Vigerende, foo 

heeft 



I 

VAN HET ENCKEL RAPIER. 



101 



heeft Nicolaes ras gecaveert,ende hem ge retireert; maer Jacob concaveerr, 
ende avanceert op hem in , ende attaqueert hem als boven j Nicolaes ca- 
veert wederöm , ende ftoot van buyten , over fijnen rechten arm ; maer 
Jacob de tijdt waer-nemende , caveert onder fijnen Stoot door, ende 
Volteert van binnen met de Jguarta: pet fig. $o. 

Een Ander. 1 1 7. 

Jacob verandert van Poftuer, ende leght hem in de middelde Secwida, 
ende fijn Punt laet hy na fijn flincker-zijde uyt-fien ; U^jcolaes attaqueert 
hem van buyten Jacob caveert ras, ende ftoot van binnen met de Quarta 
in 5 Nicolaes op het Tempo lettende , caveert ende Volteert mee de ^uarta 
Qöï)ti2L-Tempo met hem : pet op het bladt M. 

Een Ander. \\%. 

Jacob herftelt hem in Poftuer met een uytgereckten arm, ende opent 

N 3 .het 



101 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



hetbinnenfte van fijn Lichaem^ maer Nicolaes ftrengeert hem van bin- 
nen ; Jacob caveert onder den Lemmer door; maer Nicolaes concaveert, 
ende taft hem vanbinnen fterckaen s doch alfoo dat hy fijnen Adver- 
farium opening tor de Paflade van onderen geeft; Jacob willende dan 
van binnen in palléren; maer Nicolaes het Tempo waer-nemende,Vo]teert 
in het felve Tempo , ende ftoot met de Jguarta, na het binnenfte van fijn 
Lichaem toe : fiet fig. 4^. op bet bladt L. 

Een Ander. 1 1 9. 

Nicolaes herftelt hem in Poftuer ; maer Jacob attaqueert hem van buy* 
tenj Nicolaes retireert hem , ende maeckthem ctnFmta y met battéringe 
van den rechten voet, van binnen met de Jguarta ; Jacob defe Vinta pa- 
rerende ; foo heeft Nicolaes geca veert, ende met de Tertia> over den rech- 
ten arm van fijnen Adverfarium in-geftooten maer Jacob caveert in de 
felvebewegingCj foo dat Nicolaes gedwongen was oogenblijcklijckte 
Voltéren : fiet fig. fo. 

Hen 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Ben Ander. 120. 

Zl^icolaes (als boven) in Poftuer ftaende,,- foo heeft Jacobhtm van bin- 
nen geftrengeert, gefwindt druckt hy hem aen fijnen Lemmer 5 rnaer 
Nicolaes caveert op het drucken, ende ftoot met de Teniet , over den rech- 
ten arm ; maer Jacob op fijn hoede', caveert ende Volteert Contn-Tewpo 
met hem /ende ftoot met de Jguarta na hetbinnenfte Lichaem : fiet op 
bet bladt M. 

Een Ander. in. 

Nicolaes hem wederom in Poftuer ftellende, keert fijn handt in de 
middelde Tertia y ende opent fijn binnenfte Lichaem : maer Jacob buyght 
hem om iaegh,ende houdt fijn Punt tegen fijn Geveft; Nicolaes meenende 
avantagie te hebben , ftoot daer op in ; maer Jacob caveert , ende Vol- 
teert gefwindt de Jguarta Contn-Tempo : fiet fig. fo. 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 122. 

Jacob ftelt hem in Poftuer in een rechte linie Nicolaes maeckt fijn 
Contra-Poftuer , ende leght hem van binnen met de Punt tegen het Ge- 
veft van fijn Contra-Parthije,gefwindt batteert hy met fijn rechter- voet, 
ende maeckt hem ttxxVinta vanbinnen , ende opent fijn binnenfte Li- 
chaemj maer Jacob &oot inde felve Vinta in 5 maer Nicolaes het Tempo 
waer-nemende , Volteert , ende ftoot gefwindt de J^htarta : fiet op Ut 
bladt M. fig.$o. 

Een Ander. 123. 

Jacob verandert van Poftuer , ende leght hem in een Hooge Secunda^ 
Nicolaes ftrengeert hem van binnen met de Jguarta , ende dat met de 
fterckte in fijne fwackte : alsghy fiet fig. 79. op het bladt T. maer Jacob 
buckende, ende willende van onderen wegh paflTéren ; foo heeft Nicolaes 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



het Tempo waer-genomen , ende heeft in de felve tijde met de Jguarta 
Contn-Tempo van binnen gevolteert : fiet fig. 4^. 

Een Ander. 124. 

JiicoUes fijnen Adverfarium wederom alfoo van binnen attaqueren- 
de \ foo heeft Jacob gecaveert, ende fbeckende met dcSècmda over den 
rechten arm te pafleren ; maer Nicolaes de tijdt waer-genomen hebben- 
de, heeft gefwindt Contra-Tempo gecaveert, ende gevolteert : fiet fig-^f. 

Een Ander. 125. 

Nicolaes attaqueert fijnen Adverfarium (als boven) 5 maer /^^reti- 
reert hem met fijn achterften voet , ende caveert met een \ maer Nicolaes 
concaveert, ende avanceert te gel ijck met hem, ende ftrengeert hem we- 
deromfterek infijnfwackte, maer Jacob caveert wederom , endeftoot 

O mee 



io6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 

_ ., ■ ■ — 



met de Secunda, buyten over den Degen van fijn Adverfariuttij maer 
V^jcoUes obferveert denTijdt, Caveert ende Volteert de Jguarta na het 
Lichaem toe : fiet fig. 5-0. 

Een Ander. 126. 

Jacob ftelt hem met een uytgereckten arm voor fijnen Adverfarium; 
maer Ntcolaes gaet met fijn Lemmer recht onder de fijne ; Jacob keerende 
ras fijn Rapier in de l?rima van buyten 5 foo ras als Ntcolaes dan door ge- 
caveert heeft om van binnen in te ftooten , foo heeft Jacob gefwindt uyt 
de Tnma in de Jguarta gefchangeert,ende in de felve tijdt Contra gevol- 
teert : fiet op bet bladt M. 

Een tiAnder. 127. 

Jacob verandert van Poftiier, ende leght hem in de middelfte Secunda^ 
maer Ntcolaes ftrengeert hem fijnen Lemmer van buyten met de ^uarta y 

ende 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



107 



ende met beyde fijn voeten treedt hy na fijn rechter-zijde toe , foo dat hy 
van buyten heel ende al bevrijdt is ; foo haefl: dan Jacob onder den Lem- 
mer door ca veert , om van binnen in te ftooten , foo heeft Ntcolats mede 
gecaveert , ende heeft de Jguarta van binnen gevolteert : fat fig. fo. 

Een Ander, 128. 

Jacob herfteltheminPoftuer, ende houdt fijn Geweer ineen gelijcke 
Tertia- y maer Nicolaes leght hem met de Secunda onder Adverfarius fijn 
Lemmer, ende Muteert met een vliegende Lemmer , ende avanceert om 
&z éMenfuer tt winnen, ende fiende dat Jacob ftil is , ende ü^tcolaes de 
Menfuer gewonnen hebbende , foo heeft hy ras met de Jguarta van bin- 
nen gevolteert : fat fig.tf-op het bladt L. 



Volght 



io8 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Volghc nu, hoe ghy uwen Adverfarium dat Vol- 

téren beletten fult. 
129- 

Nicolaes herftelt hem in Poftuer in een gelijcke Tertia 5 Jacob fbecken- 
de hem de rSMenfuer af te.winnen , gaet met fijn Lemmer onder de fijne, 
ende Volteert van binnen 5 maer Nicolaes op fijn hoede, retireert met fijn 
rechter- voet achterwaerts, ende Ligeert hem de Volte: g e fyckg h y fi €t 
jtg. 118. op het bladt Ff. foo is de Volte feer belet , gefwindt gaet hy 
dan wederom omhoogh, endepaflfeert alfboover fijnen rechten arm: 
fiet figuer yx.op het bladt Y. 

8 en Ander. 130. 

'Nicolaes defe avantagie wel gevallende , herftelt hem wederom (als 
boven) ; Jacob ftrengeert hem fijnen Lemmer van buy ten,ende avanceert 

om 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



om fijnen Adverfarium het Tempo tot de Volte te geven 5 Ntcolaes de ope- 
ning ende de gelegentheytfchoon fiende , reföl veert, ende Volteert van 
binnen met de JQuarta^ maer Jacob fijn Punt ras vallen latende, ende 
ftoot Contrz-Tempo met de Jgvarta, mee avancéring van den flincker- 
voet. 



Een Ander. 131. 

Wanneer Jacob hem fel ver alfoo opent tot de Volte (als boven ge- 
feght is) 3 ende Ntcolaes de felve Volte wederom maken wilde $ foo heeft 
Jacob geretireert, ende de Volte gepareert, ende met de Riverfa, na 
Adverfarium fijnen Rugge toe in-geftooten , ende heeft hem ailoo de 
Voltéringe belettet: fict fig. 107. op het bkdt Cc. 



Volght, 



uo VAN HET ENCKEL RAPIER, 

Volght, hoe ghy uwen Adverfarium het Pafleren 

beletten fult. 

Nicolaes herftelt hem met een uytgereckten arm voor fijnen Adverfa- 
rium Jacob attaqueert hem van binnen $ Nicolaes ras cavérende; fbo 
heeft Jacob geconcaveert , ende wederom van binnen aen fijn Lemmer 
gegaen , ende heeft hem de opening tot de binnenfte PafTade gegeven; 
foohaeftdanN/co/^ vanbinnen pafleerde, foo heeft Jacob hem fel ver 
gefwindt gekeert, ende heeft hem van binnen met de Jguarta gevol- 
teert : [iet fig. 4^. op het bladt L. 

Een eender. 133. 

Jacob fijnen Adverfarium wederom alfoo aentaftende , ende Nicolaes 

ca veerde, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. til 



caveerde, ende wilde mtt&cSecttnda over den arm pafleren, foo heefc 
Jacob de tijde waer-genomen, ende heefc Contra- Té^/w geca veert , ende 
met de ^uarta gevoltecrt : fiet op het bladt L. 

Een Ander. 134, 

Oijcolaes herftelt hem in Poftuer , ende laet hem van fijnen Adverfa- 
rium van buyten attaqueren, geiwindt keert hy fijn handt in de Secttnda, 
ende opent hem alfoo van onderen; Jacob dit fiende ,.refolveert ende 
pafleert onder door; maer Nicolaes op fijn hoede, pareert fnei met de 
flincker-handt, ende pafleert Contra- Tempo met hem over fijnen rechten 
arm in : g^^gby (iet fig. 48. op het bladt M. 

Sen Ander. 1 3 5 • 

Nadien Jacob fijnen Ad verfarium (als boven) attaqueert, endede 
gefeyde opening fiende, wederom van onderen in pafleerde, foo heefc 

Nicolaes 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Nicolaes lijn Tempo waer-genomen , ende heeft in de felve tijdt mee fijn 
rechter-voet achter-waerts getreden , ende heeft de Paflade van fijnen 
Adverfarium met de fhncker-handt gepareert , ende alfoo hem de Paf- 
fade belettet, ende heeft hem met de Secunda Contra gebiefleert : als 
ghy fiet fig. 48. op bet bUdt M, 

Een Ander. 136. 

Jacob herftelt hem in Poftuer met een uytgereckten arm j Nicolaes 
ftrengeert hem met de Secunda van buyten , ende dringht fijn Lichaem 
by malkanderen : fat fig. 76. ende geeft fijnen Adverfarium gelegent- 
heyt om van onderen te pafleren > endemidts Jacob pafleert, foo heeft 
Nicolaes de fèlve Paflade met de flincker-handt na fijn reehter-zijde ge- 
pareert, ende heeft met de Secunda Contra-Tempo te gelijck na fijn bo- 
venfte Lichaem toe geftooten: fat fig. 88. op het bladt Y. 

Volght, 



VAN HET ENCKEL RAPIER. uj 

Volght, hoe ghy uwen Adverfarium het Muteren 

beletten fult. 

V^jcolaes ftelt hem in Poftuer 5 Jacob Muteert continueerlijck onder 
fijnen Lemmer,- maer Nicolaes om dit voor te komen , laetfijn Punt van 
buyten met de laege Jpuaria, ofte Prima y tegen Adverfarium fijnen Lem- 
mer facken, ende verhindert hem alföo de Mutéringe : feet fig^i- op het 
bladt G. Jacob gevangen zijnde , gaet om hooghj maer Nicolaes het 
avantagie hebbende , volght ende ftoot met de Secmda over fijnen 
rechten arm : Jtet fig. óp. op het bladt R. 

Een Ander. \ 3 8. 

Nicolaes herftelt hem in Poftuer (als boven) ; Jacob komt van verre 
met de Mutéringe op hem in ; dadelijck verandert Nicolaes van Poftuer, 

P ende 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ende leghthemin de Secunda^ Jacob evenwel avancerende met de fel- 
ve beweging , foo laet Wcolaes fijn Punt om laegh facken , ende Ligeert 
hem alfoo; fig. 20. opbetbladt E. gefwindt gaet hy als-dan voort, 
ende pafleert van buyten , over fijnen rechten arm, metavancéring van 
de flincker-voet : fitt fig>7\- op het bladt R. 

Volght, hoe ghy uwe flincker-handt met avantagie 

tot uwen voor-deel gebruycken fult. 

Jacob (den Eerften) in Poftuer zijnde , ftelt hem met de Tertio, recht 
voor fijnen Adverfarium ; maer Nicotaes ftrengeert hem van binnen,ge- 
fwindt maeckt hy hem een Chyamata , met de Secunda : fiet fig. 47. ende 
de flincker-handt houdt hy inde Parad ; Jacob de opening fiende, ftoot 
van buyten in de fel ve opening , over den rechten arm; maer Nicolaes 

pareert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



pareert hem den felven ftoot, met de flincker-handt , na de rechter-zi jde 
wegh ; ras foo ftoot hy Contra-Tempo y met de Secunda, na het bovenfte 
van fijn Lichaem toe: Jtet fig. 109. op het bladt Dd. 

Een Ander. 140. 

V^icolaes attaqueert hem wederom alfoo, maer Jacob retireert fijn 
Lichaem achterwaerts; ö^icolaes vervolght, ende ftrengeert hem (als 
boven) 5 maer Jacob laet hem ftrengéren, ende geeft hem occafie van bin- 
nen te ftooten j Nico/aes de opening fiende, ftoot daer op in > maer Jacob 
op fijn hoede, keert ras fijn Rapier in de Secunda, ende pareert den felven 
ftoot^, met de flincker-handt na de rechter-zi jde wegh , ende ftoot Con- 
tra-Tempo, na het bovenfte van fijn Lichaem toe : Jtet fig. 109. 

Een Ander. 141. 

Viicolm ftrengeert wederom (als boven), ende ftoot in defelve ope- 

P 2 ning 



ix6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ning de Quarta van binnen 5 Jdcob pareert den felven ftoot met fijn Lem- 
mer na fijn flincker-zijde wegh, ende geeft fijnen Adverfarium gele- 
gentheyt tot de Paflade ; Ntcolaes dan pafleert oock daer op in 5 maer 
Jacob pareert den felven ftoot met de flincker-handt na fijn rechter-zi jde 
toe, ende houdt hem met de Secunda voor , endelaet hem alfoo in de 
Punt in-lcopen : fiet fig. 1 zó. op het bladt Hh. 

Een Ander. 142. 

Jacob (den Eerften) in Poftuerzijnde,opentfijn Lichaem van buyten; 
Ntcolaes leght hem onder den Lemmer, gefwindt gaet hy wederom 
hoogh , ende ftoot met de Secunda over den arm j maer Jacob keert fijn 
handt mede ras in de Secunda , ende pareert met de flincker-hand na de 
rechter-zijde wegh , ende ftoot met de Secunda Contra-Tempo , na het 
bovenfte van fijn Lichaem , met een toe-tredt van fijn rechter- voet : 
fiet fig; 109. op het bladt Dd. 

Em 



VAM HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 143. 

Jacob de felve Poftuer makende, ende Nicolaes wederom alfoo onder 
fijn Lemmer leght, (boheefthy rasgecaveert, ende willens alfoo over 
Ad verfarium fijnen rechten arm in te pafieren 5 maer Jacob gefwindt 
met den rechten voet achterwaerts tredende, pareert met deflmcker- 
handt, endepaffèert Contra- Tempo met hem over fijnen rechten-arm: 
(iet fig. 48. op bet bladt M. 

Een itAnder. 144. 

Nicolaes herftelt hem in een rechte Tertia, ende opent fijn fel ver van 
binnen het Lichaem,- Jacob ftrengeert hem van binnen, ende avanceert 
om in de éMenfuertt komen , ende fbo ras hy in de Menfueris , foo heeft 
hy gefwindt met de Jguart* gevolteert,- maer Nicolaes de tijdt waer- 
nemende , pareert de felve Voltéringe met de flincker-handt na de rech- 

P $ ter- 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ter-zijde toe wegh , endeftoot met de Secunda Contra- TV^ö na fijn 
bovenfte Lichaem toe : fiet fig. y i • op het bladt Y. 

Een Ander. 145* 

Nicolaes herftelt hem in een hooge ^uarta^ maer Jacob ftrengeert 
hem van buyten met de Secunda,: fiet fig. 80. op het bladt V. gefwindt 
foo pafleert hy van buyten onder fijnen Lemmer in 5 maer Nicolaes op 
fijn hoede , pareert de felve Paflade met de ilincker-handt na de rechter- 
zijde toe wegh, ende ftootmet de Secunda Contra-Tempo, na het boven- 
fte van fijn Lichaem toe : pet fig. 88. op het bladt Y. 

Sen Ander. 146* 

Nicolaeszl wederom in de felve Poftuer fich herftellende , doch hem 
felver meer van binnen als buyten openende j Jacob attaqueert hem 

van 



j 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



xt 9 



van binnen , (cnde midts hy den Degen aengri jpt , foo heeft Nicolaes ge- 
ca veert, ende over den rechten arm in geftooten ; Jacob pareert den fel- 
ven ftoot , na fijn rechter-zijdë toe wegh , ende paffeert met de Jzhtarta y 
na hetbinnenfte Lichaem toe , met avancéring van den flincker-voet : 
fiet fig. 16. op het bladt D. 

Een aJnder. 14.7. 

Jacob in de middelfte Secunda hem herftellende, ende fijn felver , over 
den rechten arm openende \ üiicolaes ftrengeert hem van buyten , ende 
ftoot met de Tertia y over den rechten arm in; maer Jacob, midts den 
ftoot komt , Kampeert den Lemmer na de flincker-zijde wegh : fiet 
fig. 94. op het bladt Z. ras foo pareert hy met de flincker-handt na de 
flincker-zijde wegh, ende ftoot met de Jguarta na hetbinnenfte van de * 
Borft , met avancéring van den rechten voet : fiet fig* 104. 



1Z0 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander, 148. 

Jacob ftelt hem in een rechte Linie , endc opent hem felven van bin- 
nen; ISlicolaes ftrengeert hem van binnen met de BaftertTVm*, (ende 
midts hy ftrengeert) foo heeft Jacob gecaveert, ende den Halven ftoot 
over den rechten arm gemaeckt : fat fig. 80. (endc midts dat gefchiedt) 
foo heeft Jacob van onderen door gepaflcertj mzcr Jacob het Tempo waer- 
nemende , pareert de felve Paffade met de flincker-handt , ende ftoot 
Contra- Tempo y met de Secunda, nahetbovenfte van fijn Lichaemtoe, 
met avancéring van den rechten voet : fat fig. 88. 

Een Ander. 149. 

ü^jcolaes praótizérende , attaqueert fijnen Adverfarium wederom 
(als boven) , maer hy vertoeft niet, caveert ras, ende gaet met fijn Lem- 
mer van buyten Adverfarius fijn Rapier , doch alfoo dat hy hem van 

buyten 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



121 



buyten over den rechten arm opent ; Jacob de fchoone gelegentheyt 
fiende , ftoot in de opening met de Tertia over den rechten arm ; rmer 
Nicolaes op fijn Ifoede, pareert met de flincker-handt na de rechter-zijde 
toe wegh, ende ftoot Contra- Tempo met de Secunda, na het bovenfte 
Lijff toe , met avancéring van den rechcen voet : (iet fig. 86. op hei 
bUdt W. 

Volght nu, wanneer uwen Adverfarium fijnen 

Lemmer achter- waerts treckt, wanneer hy ftooten wil, 
hoe ghy u feiven dragen fult. 

Nicolaes (den Eerften) hem in Poftuer herftellende, ende van fijnen 
Adverfarium van binnen geftrengeert zijnde , treckt fijn Lemmer ach- 
ter-waerts, om van binnen te ftooten ; maer /rfa^denTijdt waer-ne- 

Q_ mende. 



Ml 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



mende, ftoot inde felve beweginge, met de^W/*, Contra- Tempo: 
(iet fig. 1 p op bet bladt D. 

Een Ander. 1 5 k 

Wlcohes wederom alfoo fijn Lemmer achterwaerts treckende , om 
van binnen in te ftooten ; maer Jacob wachtende op fijn ftoot, (ende mits 
den ftoot komt) foo treedt hy, metbeyde fijn voeten, na de rechter-zijde 
wegh, ende in het felve Tempo, flaet hy hem op den Lemmer, dathyop 
het minfte (foohy niet en valt) feer verfwacktwerdt , gefwindt ftoot 
hy dan voort met de Jguarta na het binnenfte van fijn rechter-borft toe : 
fiet fig. i f. 

Een Ander. 1 5 Z . 

Jacob (midts fijn Adverfarium fijn Lemmer wederom alfoo achter- 
waerts treckt , ende van binnen ftooten wil) Caveert ras, ende valt hem 

fterck 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fterck van buyten op fijn Lemmer: fat fig. zó. ende paneert gefwindc 
met de Secunda, over Adverfarium fijnen rechten arm : fat fig. 71. 

Volght, hoe ghy de Chyamata maken fult. 

Jacob (den Eerften) in Poftuer zijnde, herftelthem in een rechte Linie 
voor fijnen Adverfarium, de wel cke avanceert, ende ftrengeerthem van 
binnen , gefwindt batteert hy dan met fijn rechter-voet, ende maeckt 
hem een Chyamata , met de Secunda, onder fijnen Lemmer , ende opent 
fijn felver heel ende al over fijnen rechten arm: Jiet fig. if. fbo haeft 
Jacol? in defelve opening in-ftootet; foo heeft NieolaesdeTijdt waer- 
genomen, ende heeft Contra-7V;tf/?0 ingeftooten, (midts Cavérendeende 
keerende hem in de Volta: Jiet fig. fo. op bet bladt M. 

i Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 154. 

Nicolaes de Chyamata wederom alfoo makende, ende fijn felver over 
den rechten arm openende j ende Jacoh niet in de opening ftooten wil- 
de y foo heeft Nicolaes ras wederom gecaveert , ende de Quarta van bin- 
nen in-gellooten, met avancéring van den rechten voet : fat fig. \$. 

Een Ander. 155. 

Nicolaes de Chyamata wederom alfoo makende, ende fijn Adverfarium 
niet ftooten wilde, foogaethy fnelomhoogh, ende taft hem van buy- 
ten ftarck aen : fat fig. 16. Jacob hier op gefwindt cavérende - y maer 
Nicolaes den Tijdt waer-nemende, avanceert,ende pafTeert met de Jguar- 
ta nahetbinnenfte van fijn Lichaemin, met een toe-tredtvandenflinc- 
ker-voet: fat fig % 16. op het bladt D. 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 156. 

Maer foo Jacob nietgecaveert hadde , (nadien het bovenfte voor-ge- 
gaen is) foo hadde Nicolaes fnel met de Secunda over den rechten-arm 
in gepaffeert , met avancéring van den flincker-voet : fin fig.ju 

Een Ander. 157. 

Jacob fijnen Adverfarium fiende in Poftuer leggen , avanceert van 
buyten op hem in, ende ftrengeert hem gefwindt, ende maeckt hem een 
Chyamata , ende opent hem over den rechten arm : fiet fig. 47. Nicolaes 
ftootgefwindt in de opening \ maer Jacob pareert den felven ftoot in de 
hooghte , ende paflTeert met de Secunda van buyten onder fijnen Lemmer 
in, met avancéring van den flincker-voet: fin fig. 3^. 

3 Volght, 



\i6 



VAN HET ENCREL RAPIER. 



Volght , hoe ghy de overheffingen van binnen ende 

van buycen gebruycken fult. 

Jacob herftelthemin Poftuer, ende laet fijn Punt na de rechter-zijde 
toe uyt-fien; Nicolaes ftrengeert hem van binnen , ras gaet hy van den 
Lemmer af, na de rechter-zijde.,- J^c^vervolght vanbinnen, ende taft 
ftarck na fijn Lemmer,maer Nicolaes overheft fijn Lemmer buytenover: 
pet fig. 1 1 1. ende ftoot met de Tertia y ovcr fijnen rechten arm in, met 
avancéring van den rechten voet : pet fig. 64. 

Een Ander. 159. 

Nicolaes fijnen Adverfarium van buy ten ftrengérende, gefwindt leght 
hy fijn Lichaem achterwaerts , ende gaet met fijn Lemmer wegh inde 

middelde 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



127 



middelde Secunda y na de flincker-zijde toe , ende opent hem over den 
rechten arm 5 jfacob na fijn Lemmer met den fijnen grijpende 5 foo heeft 
Nicolaes de Tijdt waer-genomen, ende heeft fijnen Lemmer over-heft: 
fiet fig. 1 14. ende heeft met de Jguarta van binnen in-geftooten, mee 
avancéring van den rechten voet: fiet fig. \f. 

Een aJnder. 160. 

üijcolctes over-heft fijnen Lemmer wederom (als boven), ende ftren- 
geert Adverfarium van binnen ; Jacob caveert hierop, om de Tertia te 
ftooten ; Nicolaes avanceert op hem in,ende pareert hem fijnen ftoöt met 
AtSecunda in de hooghte , gefwindt gaet hy als-dan voort , ftoot, ende 
pafleert met de Secunda , onder Adverfarium fijnen Lemmer in , met 
avancéring van den flincker-voet: fiet fig. tf. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 1 6 1 • 

Nicolaes wederom fijnen Lemmer alfoo over-heffende , gefwindt 
ftoot hy als-dan met de Jguarta van binnen 5 faob pareert den felven 
(loot na de.flincker-zijde toe 5 maer Nicolaes paft op het -Tempo, ende 
pafleert van binnen, metde Secunda, onder fijn Lichaem wegh : fiet 
fig. 40. op het bladt K. 

Een Ander. 1 62. 

ü^jcolaeSy fijnen Adverfarium vervolgende, o ver-heft hem wederom 
alfoo over fijnen Lemmer j maer Jacob fiende debeweginge komen, 
gaet om hoogh mtt dcSecundas foo dat Nicolaes fijne over-heffinge niet 
volbrengen kofte ; doch Nicolaes op fijn Tijd t lettende, ende de opening 
fiende, keert fijn handt ras in dzSecunda, ende pafleert gefwindt met de 
Secunda van buyten onder fijnen Lemmer in , met avancéring van den 
flincken-voet: fiet fig. 3^. op bet bladt H. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 163. 

Jacob herftelt hem in Poftuer met een uytgereckten arm ; Nicolaes 
ftrengeert hem van buycen 5 Jacob (midts hy geftrengeert werdc) over- 
hefc lijnen Lemmer gefwindt met de Secunda , over Adverfarium fijn 
Rapier: fiet fig. 1 14. ende doet of hy met de Jguarta van binnen wilde 
ftooten ; maer Ü^icolaes den felven ftoot na fijn flincker-zijde wegh 
parérende 5 Jacob niet in fin gehadt hebbende de Jguarta te ftooten , 
maer te abuféren, gaet in het felve Tempo, onder den Lemmer door, 
ende ftoot met de Tcrtia over den rechten arm van fijnen Adverfarium, 
met avancéring van den rechten voet: fin fig. 64. 

8 en Ander. 164. 

Jacob hem wederom latende alfoo attaqueren, fnelover-hefc hy we- 
derom , ende maeckt hem de boven-genoemde beweginge Nic'olaes 

R caveerc 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



caveert ras onder den Lemmer door, ende pareert defelvebeweginge 
met de Secunda , in de hooghte : fiet fig.%\. maer Jacob Parad zijnde, 
caveert, ende keert fijn handt in de Secunda , ende paflèert gefwindtin 
defelve beweginge door, met avancéring van den flincker-voet : fiet 

Een Ander. 165. 

Nicolaes hem in Poftuer (lellende , ende laet fijn Punt nade rechter- 
zijde watuyt-fien; Jacob attaqueert van binnen 5 maer JQcolaes over- 
heft fijnen Lemmer , ende ftrengeert fijnen Adverfarium van buyten s 
jacob caveert in de felve Tijdt , als hy van buyten geattaqueert werdt $ 
maer Nicolaes op fijn hoede , avanceert gefwindt met den flinrcker- 
voet , ende maeckt hem een Pafiade van binnen , met de Qmnai 
fiet fig. 16. op het bladt D. ! 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een liAnder. l66. 

Nicolaes herflelt hem wederom alfoo in Poftuer , doch dat fijn Punt 
na de flincker-zijde watuyt-fiet i Jacob avanceert in éMenfuer , ende 
attaqueert van buyten j maer Ntcolaes over-hefe fijn Lemmer ras > ende 
attaqueert fijnen Ad verfarium vanbinnen ftarek in fijn Lemmer $ Jacob 
dat niet konnende verdragen, caveert onderden Lemmer door; maer 

rr 

Nicolaes de Tijdt waer-nemende > midts jacob caveert , keert fijn handt 
gefwindt in de Secunda, ende pafleert met de Secunda, over den arm , met 
avancéring van den flincker- voet : fiet fig*7i. op het bladt R. 

Een Ander, 167. 

Jacob attaqueert fijnen Ad verfarium van binnen met deBaftert Ter- 
tia\ Nicolaes hem voelende aen fijn Lemmer,over-heft fijn Rapier, ende 
maeckt hem een Halve-ftoot van buyten, na Ad verfarium fijnflincker- 

R 2 ooge 



tj% VAN HET ENCKEL RAPIER. 



oogetoe; Jacob dan vreefende voor fijnoogen, pareert in de hooghte, 
het welcke Nicolaes fijn meeninge was , foo dat hy gereet hem met de 
Sccunda onder fijnen arm pafleert s pafférende hem alfoo, met avan* 
céring van den flincker-voet : fiet fig. tf. 

Volght nu > hoe ghy uwen Adverfarium het over- 

heffen beletten fult. 

Jacob leght hem in een rechte Tertia voor fijnen Adverfarium , ende 
laetfijn Punt na de rechter-zijde uyt-fien; üiïcolaes ftrengeert hem van 
binnen ; Jacob over-heft den fijnen daer tegenom van buyten te ftooten; 
maer Nitolaes ca veert inde felve rijdt, ende attaqueert hem wederom 
vanbinnen 5 Jacob bedrogen zijnde, caveert wederom; maer Nicolaes 
op fijn hoede , ftoot in de felve Cavade , met de Secunda, over Adver- 
farium 



VAN HET ENCKEL RAPIER. i 3 j 



farium fijnen rechten arm , met avancéring van den rechten voet 
fiet fig. 69. 



Een Ander. 169. 

Jacob herftelt hem in Poftuer (als boven) , maer laet fijn Punt na de 
flincker-zijde wat uyt-fien; Nicolaes attaqueert hem van buyten, met 
de ^uartas Jacob over-heft ras fijnen Lemmer achter over om fijnen Ad- 
verfarium van binnen te ftooten 5 maer Nicolaes caveert in de fel ve Tijde, 
ende pareert wederom van buyten; Jacob gefwindt weder cavérende 
om de Jguana te ftooten; maer V^icolaes oblèrvérende de Tijdt, pafleert 
met de Jguarta Contra-Tempo van binnen , met avancéring van den 
flincker-voet : fiet fig. 16. op het bladt D. 



Volght, 



134 VAN HET ENC&EL RAPIER. 



Volght, hoe ghy met de Quarta over uwen Adverfa- 

riutn fijnen Rechten-arm ftooten fult. 

y^ico/aes hem in Poftuer leggende, keerende fijn handt in de Tertia, 
ende verkort fijnen arm, ende ftelt fijn Punt tamelijck hoogh $ Jacob fijn 
Contra-Poftuer makende , attaqueert hem met fijn Punt van binnen in 
fijn ftarekte , gefwindc Caveert hy , ende ftoot met de Jguarta over Ad- 
verfanum fijnen rechten arm , (midtshy fijnrechter-handt in de angel 
gekeert heeft,) ende houdt fijn flincker-handtboven tegen Adverfarium 
fijnen Lemmer: fiet fig. 1 16. op het bladt Ff. 

Een Ander. 171. 

Jacob fijnen Adverfarium wederom in de felve Poftuer vindende, 

attaqueert 



VAN HET ENGKEL RAPIER. 



attaqueert hem van buyten 5 Nicolaes druckt hem fijnen Lemmer na de 
rechter-zi jde j maer Jacob de opening over den arm fiende, (loot met de 
Jguarta over den rechten-arm, met avancéring van den rechten-voet, 
ende de fiincker-handt houdt hy (als boven) : fiet fig. 116. 

Volghc, hoe ghy uwen Adverfarium over fijnen 

Rechten-arm Folteren Tuk. 

Jacob leght hem met fijn Lemmer in de laege Tertia, doch met een 
hooge Puntende de Punt iaet hy eenighfins na de rechter-zi jde uy t-fien; 
Nicolaes defe opening fiende, leght hem recht vanbinnen onder fijnen 
Lemmer, in de naefte JHenfuer 7 gefwindt gaet hy dan voort , ende 
Volteen met de Jguarta , over Adverfarium fijnen rechten-arm : fiet 
fig. 129. op bet bladt li. 

Ben 



M 6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 1 7 3 . 

Jacob hem wederom alfoo inPoftuer leggende s V^icolaes oock we- 
derom onder fijnen Lemmer gaende, ende battcert gefwindtmet den 
rechter- voet , ende maeckt hem een Vmta van binnen > Jacob pareert 
na de felve Vinta om laegh, rpet een hooge Punt, foo dat D^icolaes occafie 
heeft gevonden om over den arm te Folteren s Folterende dan alfoo met 
de Quarta over den rechten-arm : fiet fig. 129. 

Volghtnu, hoe ghy uwen Adverfarius fijnen 

Lemmer Ttymperen fult. 

Nicolaes ftelt hem in Poftuer,ende keert fijn handt in de laegc Secrnda^ 
ende opent hem over fijnen rechten-arm,- Jacob defe opening fiende, 

avanceert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



avanceert op hem in , ende ftoot met de Tertia over Adverfarium fijnen 
Lemmer in ; maer Nicolaes anders niet foeckende, obferveert fijn Tempo, 
ende Kampeert hem fijnen Lemmer : getycl^ghy fiet fig. 94. gefvvindc 
ftoot hy dan voort , met de Jzharta, na h.et binnenfte van fijn Lichaem 
toe : fiet fig. 10. op bet bladt C. 

Een Ander. 175. 

D^icolaes herftelt hem in Poftuer met een uytgereckten arm ; Jacob 
attaqueert hem van buyten , fnel batteert hy met fijn rechter-voet , ende 
maeckt hem een Vmta , met de Jguarta , onder fijnen Lemmer, (hel 
Caveert hy dan wederom , ende maeckt hem een r Demi-Stoccada van 
buyten, na Adverfarium fijn geficht; Nicolaes fchrickt, pareert na de 
rechter-zijde toe; maer Jacob Rumpeert fijn Lemmer, ende ftoot met 
de Jguarta, na het binnenfte van fijn Lichaem toe : fiet fig. \ f. 

S Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 176. 

Jacob fijnen Adverfarium wederom jn de voorgaende Poftuer her- 
ftek fiende , ende de opening over den rechten-arm hebbende , leght 
hem met fijnen Lemmer , onder Adverfarius fijn Rapier, fnel gaet hy 
wederom om hoogh, ende ftoot met de Tertia, naer fijnen rechten arm - y 
maer Nicolaes pareert den felven ftoot na de-rechter-zijde wegh s Jacob 
retireert , ende Kumpeert hem fijnen Lemmer , ende ftoot met de Jguartt 
na binnen in : Jiet fig. 10. 

Volghc nu , wanneer ghy u in de Hoöge Secunda 

herftelt hebt , wat ghy voor Leflen gebruycken fult. 

Nicolaes herftelt hem in Poftuer, ende met een uytgereckten arm voor 
fijnen Adverfarium leggende ; Jacob maeckt fijn Contra-Poftuer , ende 

ftrengeert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



ftrengeert hem met de Secunda van buyten : ftet fig. 77. ende avanceert 
in de Me?2fuer y fnel batteert hy met fij n rechter- voet , en maeckt hem een 
Vwta met de Secunda na binnen,onder fijnen Lemmer door,- Nicolaes daer 
nataftende, foo hee£z Jacob fnel gecaveert, ende met de Secundaovtt den 
rechten-arm in-geftooten ; Jïet fig. 69. op het bladt R, 

Een Ander. 178. 

Jacob wederom (alsboven) de Vinta onder Adverfarium fijnen Lem- 
mer makende,ende fnel met de Secunda over lijnen rechten-arm in-ftoot; 
foo heeft Nicolaes den fel ven Stoot inde hooghte gepareert maer Jacob 
op fijn hoede , Caveert fnel, ende palfeert met de Secunda y onder den 
Lemmer door : fitt fig. jf. op het bladt H. 

8 en Ander. 179. 

Jacob herftelthem, ende keert fijn handt in de Secunda s Nicolaes atta- 

S 2 queert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



queert hem van binnen s maer Jacob Batteert met fijn rechter- voet , endc 
maeckt hem fnel een Fmta van binnen met de Secunda \ Nicolaes daer na 
taltende , ioo heeft Jacob fnel geca veert, ende met de Secunda > over Ad- 
verfarium fijnen rechten-arm in gepafleert: fiet fig.71. 

Een Ander. 1 80. 

Nicolaes fijnen Adverfarium wederom fiende in de Hoogt- Secunda 
leggen , ioeckt hem van binnen te ftrengéren $ Jacob obferveert de felve 
Tijde als hy geattaqueert werdt, retireert, endegaet af inde laege Tmia\ 
N/mWvervolght, ende attaqueert hem verder van binnen $ maer Jacob 
neemt het Tempo waer, ende Caveert in de felve Tijdt , ende ftoot met 
de Tertia over fijnen rechten-arm : fiet fig. 69. 

Een Ander. 181. 

Hlcolaes herftek hem in een rechte Linie met fijn Geweer 5 Jacob 

keert 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



141 

o 



keert fijn handt in de Hoogc-Sectwda , endegaet hem van binnen t?gen 
fijnen Lemmer , fnel gaet hy onder den Lemmer door , ende attaoueert 
fijnen Vyant van buyten, ende keert fijn Lichaem wel na de rechter- 
zijde; Nicolaesdek opening fiende,pa(feert van buyten onderden Lem- 
mer wegh ; maer Jacob loerende hier op , treedt ras met fijn flincker- 
voet achter waerts, ende Ligeert hem: fiet fig. 100. fnel gaec hy dan 
weder om hoogh, ende pafleert Contra-Tempo over den rechten arm in: 
fiet fig. 48. op het bladt M. 

Een Ander. 182. 

Wanneer Nicolaes wederom (als boven gefeght is) onder Adverfa- 
rium fijnen Lemmer wegh pafleren wilde , foo heeft Jacob fnel met de 
flincker-handt gepareert^ende met de Secunda Contra-Tempo over fijnen 
rechten-arm in-geftooten: fiet fig. 88. op het bladt Y. 

S 3 Een 



1^1 

O 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een itA nder. 183. 

Jacob herftelt hem wederom in de Hoogt-Secunda ; Nicolaes atta- 
queert van buyten 5 Jacob Caveertras , ende maeckthem een Finta van 
onderen, gefwindt gaet hy wederom om hoogh, ende maeckthem een 
Demi-Stoccada , na Adverfarius fijn oogen toe; fbo haeft Nicolaes inde 
hooghte pareert, (oo heeft Jacob fhel met de Secunda onder wegh ge- 
patfeert : fiet fig. op het bladt H. 

Een Ander. 1 84. 

Nicolaes herftelt hem (meteen uytgereckten arm) inPoftuer, ende 
fijn Punt yetwes om hoogh • Jacob gaet van verreikende ftrengeert hem 
van buyten, met eenfwackte in de andere, fnel avanceert hy, ende ver- 
kort fijnen arm , ende attaqueert hem met de Secunda (lbo dat hy hem 
feer verfwackt heeft) , fnel paflTeert hy als-dan met de Secunda onder 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fijnen Lemmer in : pet op het bladt H. fbo ras als Jacob alfoo met een 
verkorten arm , op fijnen Adverlarium in-treedt j foo heeft Nicolaes 
ras gecaveert ; maer Jacob Ligeert hem fnel , ende ftoot met de Secunda, 
over fijnen rechten arm : pet fig. 69. op bet bladt R. 

Voight, hoe ghy del^yerfa binnen ende buy ten 

ftooten fuk. 



Nicolaes herftelt hem in Poftuer, ende laet fijn Punt laeger als fijn 
handt facken,alfoo dat hy hem onder den rechten-arm van buyten opent; 
Jacob de opening fiende, avanceert,ende attaqueert van binnen, fnel gaec 
hy voort , ende ftoot met de *%vyerfa ende de Jguarta van buyten , onder 
Adverfarium fijn Rapier in, met avancéring van den rechten voet. 

/ 

Een 



144 



VAN HET ENCKEL RAPIER, 



Hen Ander. i8ó. 

Jacob ftelt hem in Poftuer , cnde laet hem van fijnen Adverfarium 
van binnen attaquéren , ende midts hy geftrengeert werdt, foo openc hy 
hem noch meer van binnen , om Adverfarium tot ftooten te locken; 
Kicolaes ftoot dan alfoo met de Hooge-^^rr^ van binnen op hem in; 
rmer Jacob op de gelegenthcyt paflende , pareert den lèl ven ftoot , ende 
ftoot Conivz-Jiihtarta met de T{iverfa van buyten , onder Adverfarius 
lijnen Lemmer in : g^cj^ghy Jïet fig, ff. op het bladt N. 

Een Ander, 187. 

Jacob hem wederom herfteliende, ende opent hem over fijnen rech- 
ten arm ; Nicolaes attaqueert hem van buyten , fnel ftoot hy buyten in de 
opening 5 maer Jacob het Tempo waer-nemende, pareert met de ^narta > 
ende draeyt fijn handt na fijn rechter-zi jde om , ende maeckt hem aMbo 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



de Kiverfa na binnen toe , met avancéring van de rechter- voet, ende fijn 
handt houdt hy tegen fijn Lemmer : gelijck.gty \fiet fig. 1 04. op het bladt Cc. 
maer foo Nicolaes in de felve beweging waer om hoogh gepaiïeert , foo 
mofte Jacob met fijn flincker-handt maer om hoogh gepareert hebben : 
ais gby jïet aende figuer 82. op het bladt V. 

S en Ander. 188. 

NicoUes herftelt in Poftuer, ende opent hem over fijnen rech ter-arm, 
alfoodat hy gedachten heeft te Voltéren) Jacob leght hem met fijn Punt 
onder fijn Rapier, fnel gaethy om hoogh, endemaeckt fijnen Ad verfa- 
riumeen Vemi-Stoccada over fijnen rechten-arm; Nicolaes Caveert hier 
op fnel , ende Volteen s maer Jacob pareert de felve Volta , endcftoot met 
deP^tverfa, na Adverfarium fijn rugge toe : gdijcl^ u de fig. 107. op bet 
bladt Cc. aenwijftnge doen [al. 

T . Volghc 



14 6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 

Volghtnu, foou Contra- Parthije inde Hooge- 

Secmd* ieyde, hoe ghy u felver daer tegen dragen fuk. 

Jacob herftelt hem in de Hooqp-Secunda Ü^jcolaes attaqueert hem 
vanbinnen; /^o^geattaqueert zijnde, Retireert, ende Caveert; maer 
Nicolaes -Concaveert , ende Avanceert met hem , ende ftrengeert hem 
(als vooren) $ Jacob Caveert wederom ; Oiicolaes avanceert met beyde 
fijn voeten , ende attaqueert hem van buyten , ende Gradueert hem fijn 
Rapier na de rechter-zijde wegh , fnel paflèert hy als-dan voort met de 
Secunda over den rechten-arm : fietfig. 71. op bet bladt R. 

Een Ander. 190. 

V{jcolaes ftrengeert fijnen Adverfarium wederom (als boven; Jacob 
Caveert hier op 5 Nicolaes Caveert méde, ende attaqueert hem wederom 

van 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



vanbinnen^ Jacob dit niet konnende verdragen, pareert na fijn flincker- 
zijde wegh } maer Nicolaes het Tempo waer-nemende , pafleert van bin- 
nen in met de Secunda : fiet fig. 40. op het bladt K. 

NB. Obferveert alle inwendige Paraden , de welcke te verre na de flwc- 
ker-zyde uyt gepareert werden, daer k*n men met de Secunda niet paléren , 
maer men moet den Lemmer ^verlaten , ende met de Quarta onder den arm 
tvegh pajféren : het welcke een yeder uan fijn Meefier onder-recht kan wer- 
den. 

Een Ander. 191. • 

Nicolaes attaqueert fijnen Adverfarium (nadien hy hem in de Hooge- 
Secunda fiet leggen) van btfy ten Jacob Caveert hier op ; ü^icolaes Caveert 
met hem , ende avanceert fterek op hem in : fiet fig. 8f. Jacob fchrickr, 
ende pareert om hoogh s maer Nicolaes Caveert (hel , ende paffeerc mee 
de Secunda onder fijnen Lemmer in : fiet fig. 

T % Ben 



i 4 8 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 192. 

Jacob herftelthem wederom inde Hoogt-Secunda , ende opent hem 
van binnen 5 Nicolaes attaqueert hem van binnen ; Jacob maeckt ras een 
Vmta met de Secunda van binnen 5 Nicolaes het Tempo obfervérende, Pol- 
teert fnel met de Jguarta op hem in : Jiet fig. fo. 

8en Ander. 1^3 . 

Jacob hem wederom alfoo herftelt hebbende, werdt wederom van 
binnen geattaqueert, (ende midtshy geftrengeert werdt) foo Caveert 
hy , ende ftoot mttdcSecmda over Adverfarium fijnen rechten-arm i 
maer U^tcolaes het Tempo obfervérende , Volteen fnel de Quarta : pet 
op het bladt M. 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



149 



Een Ander. 194. 

D^tcolaes fijnen Ad verfarium wederom in de Hooge-Sectwda herftelt 
fiende, ende fijn Punt na de rechter-zijjde uyt-fiende , foo hcefchy hem 
van binnen geattaqueert s maer Jacob retireert tner fijn flincker-voet, 
ende laet fijn Punt om laeg na de flincker-zijde toe wegh facken , ende 
opent hem over fijnen rechten-arm 5 ü^icolaes ftoot niet in de opening, 
maer avanceert, ende ftrengeert hem fijnen Lemmer van buy ten ; foo ras 
dan Jacob onder fijnen Lemmer door-gaet 5 foo heeft Nicolaes fnel met 
fijn flincker-voet geavanceert, ende metdcJguarta van binnen gebief- 
feert : (iet fig. 16. op het bladt D. 

Een Ander. 195. 

Nicolaes attaqueert fijnen Adverfarium wederom (als boven) ; maer 
Jacob fchangcert, endegaetom laeg in de Onder-TVm^ , ende retireert 

T $ hem 



tfo VAN HET ENCKEL RAPIER. 



hem in de felve Tijde ; Nicoiaes avanceert, ende attaqueert hem van 
binnen ; Jacob Caveert ras , ende ftoot met de Tertio, over Adverfarium 
fijnen rechten-arm \ maer Nicoiaes hctTempo waer-nemende, (mits-dien 
fijn Tegen-parthije ftoot) foo Volteert hy fnel de Jgnarta, : (iet fig* fo. 

Een Ander. 196. 

Jacob van fijnen Adverfarium (als boven) geattaqueert werdende, 
gaet wederom om laeg in de Onder- Tertia ; Nicoiaes vervolght , ftren- 
geert hem wederom (als boven) 3 Jacob blijft ftil leggen ; maer Nicoiaes 
in de r!Mmfuer zijnde, avanceert, ende palfeertmet de JguaYta na het 
binnenfte van fijn Lichaem in , met avanccring van den flincker- voet : 
Jïet fig. 16. op het bladt D. 

Een dAnder. 197. 

Jacob herftelt hem wederom in de Hoogc-5^^ ; Nkolaes leght 

hem 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



hem van binnen onder fijnGeveft, ende opent hem onder den rechten- 
arm,- Jacob avanceert, ende ftootin de felve opening met de Tertia$ 
maer Ntcolaes caveert fnel op den floot , ende Volteen gefwindt de 
JQuarta : fiet op bet bUdt M. 

Een Ander. 198. 

Nicolaes herftelt hem ten eerden, ende keert fijn handt mede inde 
Hoogc-Secunda ; Jacob dringht fijn Lichaem in malkanderen , ende 
Jeght hem met fijn Punt onder fijn Lemmer in de Jgttavtas Nicolaes blijft 
ftil leggen maer jacob werpt fnel de Jguarta buyten over fijnen rech* 
ten-arm. Want hy heeft fijn handt hoogh geworpen , ende ü met de Tunt 
laegh neder gefacfy , anders waer het hem fwaer om doen geweeff. 

Een itAnder. 1 99. 

Nicolaes hem wederom herftellende (als boven) j ende Jacob hem 

wederom * 



ip. VAN HET ENCKEL RAPIER. 

• 

wederom alfoo de Jguarta over den arm werpende,- Nicolaes verfchrickt, 
pareert (nel om hoogh,- maer het Tempo obfervérende , keert fijn 
handt fnel in de Secunda y ende paflèert> fonder vertoeven, onder Adver- 
farius fijnen Lemmer wegh, met avancéring van den flinckcr-voet : 
fiet fig. op bet bladt H. 

Een Ander. ioo. 

Maer Coo Nicolaes (na dien de boven-genoemde beweginge voor- 
gegaen is) niet in de hooghte ging , maer Caveerde ras onder Adver- 
iarium fijnen Stoot door; lbo heeft Jacob evenwel het Tempo geobier- 
veert , ende met de Jguarta gevolteert : fiet op bet bladt M. fig. fo* 

( Volghc, hoeghy metu jlinckgr-voet voor-ftaenfulr. 

10%. 

Nicolaes ftèlt hem in Poftuer, ende leght hem in een rechte Tertia s 

üijcolaes 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Jacob avanceert met fijn f!mct>er~voet voor, ende attaqueert hem van 
binnen; Nicolaes caveert onder den Lemmer door 3 Jacob obfervérende 
hztTempo, ftoot (midts hy Caveert) met de Tertia over fijnen rechten 
arm s D^tcolaes den fel ven ftoot in de hooghte parerende , foo heeft Jacob 
f nel met de Secunda onder den Lemmer wegh gepafleert : Jiet fig. 3 5*. 

Een Ander. 202. 

Jacob fijnen Adverfarium wederom alfoo met fijn fUnd^er-voet voor 
ftrengérende, ende Nicolaes weder onder den Lemmer door ginge, fbo 
heeft Jacob met fijn rechter-voet geavanceert, ende heeft hem ftarck van 
buyten geattaqueert : Jiet fig. 8f\ op bet bladt W. ende midts Jacob alfbo 
in de JWenfuer was,foo heeft hy fnel^met de 5>c##^o ver fijnen rechten- 
arm in gepaffèert : Jiet fig. 71, 



V 



Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander. 203. 

Nicolaes herftelt hem (als boven) ; Jacob avanceert met fijn flinckfr~ 
voet voor, ende attaqueert hem van buyten : gelijc^ghj/ fiet fig. iy. op het 
bladt G. Nicolaes hier op Cavérende, foo heeft Jacob fnel met de JHhiarta 
van binnen gepafleert : fiet fig. 16. op het bladt D. 

Volghc, hoe ghy de verdraey inge van den Lemmer 

tot u voor-de-el fult gebruyeken , fönder van den Lemmer te gaen. 

^ -> v i^A^, ^ y^^^t^^lS BR^^ ^ : ^ ^Ï^SB 

Nicolaes fielt hem in Poftuer , ende fijn handt keerende in de Laege- 
Tertia; Jacob ftrengeert hem van buyten ; maer Nicolaes avanceert met 
fijn rechter-voet yetwes na de rechter-zi jde wegh, ende verdraeyt in het 
felve Tempo fijnen Lemmer , ende komt fijnen Adveifarium fterek van 
binnen fijnen Lemmer, fnelgaet hyals-dan voort, ende paffeert met de 
Jguarta van binnen: fiet fig. 16. op het bladt D. 

Een 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een Ander, 205. 

Nicolaes herftelt hem wederom (als boven) , ende leght hem in de 
Jguarta ; Jacob leght hem met de Terüa onder Adverfarium fijnen Lem- 
mer; Nicolaes gaet om laeg,ende Ligeert hem den Lemmer 5 Jacobblijfz 
ftil leggen , loerende op fijn ftoot 5 maer Nicolaes ftoot niet , maer ver- 
draeyt fijnen Lemmer, ende komt fijnen Adverfarium van binnen, fbn- 
der van den Lemmer te gaen , fnel pafleert hy als-dan voort , ende ftoot 
met de J$h*arta> na het binnenfte van fijn Lichaem toe : fiet fig.16. 

NB. ^Defe boVen-genoemde werdraeyinge kannen fivaerlijcj^ met Figueren 
uytgebeeldt werden : Daerom ic!^ het fehe een yeder aen fijn Leer-meeftet wil 
gerecommandeert hebben , hem het fehe te onderrechten. 

Volght nu van de Qes-armationes , hoe ghy uwen Ad- 
verfarium fijn Rapier uyt fijn Handt ontweldigen fult. 

206. 

Jacob ftelthem in Poftuer,ende laet fijnPuntnaderechter-zijdeuyt- 

V 2 fien; 



\f6 VAN HET ENCKEL RAPIER. 



fien ; Nicolaes attaqueert hem van binnen ; maer Jacob floot een langen 
Stoot met de Tertia, over Adverfarium fijnen rechten arm; Nicolaes 
pareert den felven ftoot, met de Jguarta, na fijn rechter-zijde wegh, 
maer Jacob avanceert fnel met den (lmcker-voet y ende laet fijn Punt achter 
om loopen : pet fig. 94. op het bUdt Z. gefwindt taft hy aen fijn Degen, 
ende Des-armeen hem alfoo : gelïjcl^ghy Jiet op het bladt L fig. 38. 

Een Ander. 207. 

Viicolaes attaqueert fijnen Adverfarium wederom van binnen ; Jacob 
de opening van buyten fiende, ftoot daer op in j maer Nicolaes treedt met 
fijn flinds§r-VM om na fijn rechter-zijde , ende Des-armeert hem alfoo: 
gelijc/^ghy fiet fig. fi. op het bladt N. 

Een Ander. 20 8 • 

Nicolaes herftelt hem in Poftuer , ende opent hem feer van buyten ; 

Jacob 



•57 



Jacob de opening fiende , avanceert , ende ftoot met de Tertia over Ad- 
verfarium fijnen rechten arm ; maer Nicolaes het Tempo waer-nemende, 
Kampeert hem fijn Lemmer na fijn flincker-zijde wegh, ende avanceert 
met de (lincker-voet , ende taft hem na fijn Geveft , ende Des-armeen hem 

alfoo : gelijcJ^gby fi et fig* 1 J4' °P ^ et ^ ac ^ c ^ e €er fi e beweginge s ende 
fig. 38. op bet bUdt I. de tweede beweginge. 

Een Ander. 209. 

'Nicolaes herftelt hem wederom (als boven) , ende opent hem heel 
ende al over fijn rechten-arm; Jacob leght hem in de Secunda y cndc fiende 
dat Nicolaes niet werckt, maer ftil ftaet , avanceert (nel, ende ftoot met 
de Secunda in de opening ; Nicolaes op dien ftoot geloert hebbende, heeft 
hetTempo waer-genomen , ende de Stoot gerumpeert na de flincker-zijde 
wegh , ende heeft hem alfoo Des-armeert : fiet /g-i 36. deeerjle bewegmge, 
ende op bet bladt l*fig. 38. de tweede beweginge. 

V 3 fir* 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een <iAnder. 210. 

jacob (den Eerden) in Poftuer zijnde , ende fijn handt inde Jguarta 
keerende , ende hem alfoo heel ende al van binnen opent : fitt fig. xy 
Nicolaes de fchoone gelegentheyt fiende , ftoot met de JQuarta in de ope- 
ning in 5 maer Jacob pareert , avanceert met beyde fijn voeten in een 
Tempo alfoo : gelijc kgh fiet fig. 131. op bet bladt li. de eerfie beweginge> 
ende figtter 1 32. de tweede bewegmge y ende fig. 138. de derde beweginge, 

Extraordinari Stucken. 
1 12. 

Hoe ghy uwen Ad verfarium (nadien hy een vollen Stoot op u 
gedaen heeft) over uwe kni je werpen fult 5 kondt ghy jien aen de Vi- 
gmren 140. ende 141. endedan vorder een yeder van fijn Meefter hem 
te laten daer in informéren. 

Ben 



VAN HET ENCKEL RAPIER. 



Een (tAnder. 113. 

Wanneer het ongeluck u toe viel , dat Tonder vermoeden quam, 
dat uwen Adverfarium het Rapier u uyt de handt floege , hoe ghy 11 
daer in dragen fult, wanneer ghy alfoo in de uytterfte nootgeraeckt 
was , wat ghy voor het befte kielen fult: mijns oordeels, foo foude 
ick een fprong achterwaerts doen , ende my alfoo in Poftuer leggen : 
als u de ^Poftuer 142. aenwijfï : {Wantte loopen, bevrijdt my <voor een <-ver- 
^ramden Vyant niet , want hy my nvan achteren door-looien kan , het weldoe 
ic^ alles in ervarentheyt gepen hebbe : ) ende dat ick my dan op mijn beyde 
handen verlate, het welcke den Vyant ftutten fal , foo het u aen Cou- 
ragie niet manqueert : een yeder kan hem dan van fijn Meefter daer in 
laten oeffenen. 

E Y N D E. 



Vaert wel, ende verwacht de reftérende beloofde Stucken. 



Ordre voorden Boeck-binder, hoe ende wacr hy 

de Kopere-Platen int Binden invoegen fal. 



Bladt A. 
Bladt B. 
Bladt C. 
Bladt D. 
Bladt E. 
Bladt F. 
Bladt G. 
Bladt H. 
Bladt I. 
Bladt K. 
Bladt L. 
Bladt M. 
Bladt N. 
Bladt O. 
Bladt P. 
Bladt 
Bladt R. 
Bladt S. 



tegen Folio 2. over. 
tegen Folio 22. over. 
tegen Folio 40. over. 
tegen Folio 48. over. 
tegen Folio 52. over. 
tegen Folio 54. over. 
tegen Folio 56. over. 
tegen Folio 59. over. 
tegen Folio 60. over. 
tegen Folio 62. over. 
tegen Folio 65. over. 

tegen Folio 66, over. 

tegen Folio 70. over. 

tegen Folio 72. over. 
tegen Folio 74. over. 
tegen Folio 88. over. 
tegen Folio 98. over. 
tegen Folio 108. over. 



Bladt T. tegen Folio 112. over. 
Bladt V. tegen Folio 114. over. 
Bladt W. tegen Folio 116. over. 
Bladt Y. tegen Folio 118. over. 
Bladt Z. tegen Folio 120. over. 
Bladt Aa. tegen Folio 122. over. 
Bladt Bb. tegen Folio 126. over. 
Bladt Cc. tegen Folio 128. over. 
Bladt Dd. tegen Folio 130. over. 
Bladt Ee. tegen Folio 132. over. 
Bladt Ff. tegen Folio 136 over. 
Bladt Gg. tegen Folio 138. over. 
Bladt Hh. tegen Folio 144. over. 
Bladt li. tegen Folio 148. over. 
Bladt Kk. tegen Folio 155. over. 
Bladt LI. tegen Folio 156. over. 
Bladt Mm. tegen Folio 158. over. 



NB. Een Lieff-hebber kan oock , na fijn eygen believen , de kopere Platen , achter het 
Werck, ofte tuflchen het Werck ende de Eer-dichten, laten inbinden, want het alles naer het 
Alphabetha geannoteert is. Het Conterfeitfel van den Autheur moet ilaen voor Pagina 1. 



O 



I 



/ 



O 



3 



I 



/ 



© 



4 



I